de prinses op de universitaire erwt

De regering blogt één keer per jaar en dat doet ze op Prinsjesdag. Als je heel goed luisterde, hoorde je de wielen van de gouden kooi ratelen over de keien van het Binnenhof. Wat ging het komende jaar ons nu weer brengen aan lastenverlichting en -verzwaring, hypotheekrente-aftrek, inburgeringscursussen en brandveiligheid? In een berichtenstaatje lees ik dat Plasterk 2,5 miljoen uittrekt om het geweld tegen homo’s te bestrijden. Aan het einde van een van de kortste troonredes ooit kwam Balkenende naar buiten met de tekst dat het dak gerepareerd moest worden nu de zon scheen. Mijn eerste gedachte: is het dak dan kapot? En mijn tweede gedachte: schijnt vandaag de zon? Met dat laatste had hij wel gelijk want de zon scheen buiten volop. Het toeval wil dat schilders bezig waren in mijn appartementencomplex de plafonds bij te werken. Alleen het dak sloegen ze over want, zo hadden ze via de radio begrepen, dat ging Balkenende doen. Wat mij betreft komt er ook een aparte vermelding voor studenten en wetenschappelijk personeel in de Troonrede. Zij zijn ten slotte het geestelijk kapitaal van dit land, of ze dat willen of niet. De regering heeft besloten om meer geld uit te trekken voor onderwijs. Betere arbeidsvoorzieningen, hoger salaris, goede secundaire voorwaarden. Misschien ook weer kleinere klassen en de melk tussen de middag weer terug op school. Een hooggeleerde vriend van mij had als enig commentaar: ‘Ze doen dus alles behalve het probleem aanpakken: beter onderwijs geven.’ Hij wil daarmee zeggen dat onderwijs mensenwerk is. De docent kan alleen maar doceren als hij in een klimaat verkeert waarin gedoceerd kan worden. Een voorbeeld? Tijdens de opening van het academisch jaar werd de Onderwijsprijs uitgereikt aan een fantastische hoogleraar fysica, Ronald Griessen. Ik zeg fantastisch want met zijn Chriet Titulaerbaard,   lenig voorkomen en snelle pas (hij was in no time vanuit de zaal op het toneel, ik schat zijn marathontijd op 3 uur rond) ademde die man een mix van beta-wetenschappelijkheid en sportiviteit. Soort van doe-het-zelfSuperman. Daar lust de universiteit wel pap van en daarom is het goed dat hij de prijs heeft gekregen. Ik had even daarvoor mijn tirade tegen de zesjescultuur afgestoken en voelde me als Luther tegen de aflaten van de katholieke kerk: een beetje overdreven om de aanklacht zo ostentatief op een kerkdeur te timmeren, maar hij heeft wel een punt. De fysicus was het geheel oneens met mijn lezing. Hij vond dat de studenten juist wel hun best deden, dat ze juist wel het maximale uit hun intellectuele vermogens probeerden te halen. Er was beroering in de zaal. Wie had er nou gelijk? De winnaar van de Onderwijsprijs of de schrijver. Ik schrijf fictie, en de prijswinnaar houdt zich met de harde werkelijkheid dus de balans slaat duidelijk door in mijn nadeel. Maar net op het moment dat we dachten dat het verhaal zijn pointe had bereikt, kwam de verrassende conclusie: het feit dat er een cultuur van underachievers is ontstaan, is niet geheel en al op het conto van de studenten te schrijven. Het is een cultuur die de generatie van de jaren zestig heeft geschapen, een cultuur van ongebreidelde zelfontplooiing waarin de lat steeds lager is komen te liggen. Een verrassend mea culpa waar niemand echt aan kan ontsnappen omdat die situatie ons allemaal omvat; het is onze werkelijkheid of we het nu willen of niet. Daarom, vertelde de prijswinnaar, verbood hij leerlingen in de klas te eten en te drinken als was het een driesterrenrestaurant, een usance waar ik nog niet eerder van had gehoord. Voor minder krijg je in Iran de galg.

Samengevat: dat dak van Balkenende is verbale flauwekul, het gaat uitstekend met Nederland op zoveel fronten dat het land er soms misselijk van wordt en dat wordt dan het multiculturele drama genoemd. De analyse van de prijswinnaar is geen flauwekul maar juist hoogst relevant. Een pleidooi waar alle partijen iets mee kunnen. Docenten: geef het beste van jezelf. Studenten: vraag het allerbeste dat je kunt krijgen om boven jezelf uit te stijgen, zelfs wanneer je weet dat de tijd kort is en de studieschuld tikt. Balkenende, Plasterk en Bos: kom eens langs op de VU om deze processen van dichtbij te zien.