Schrijver Op Locatie; Abdelkader Benali

de ontbrekende student

Witte liefde, zo heet het boek van de schrijfster Wanda Reisel die we op deze mooiste herfstdag van het jaar bezoeken. Een boek over een geheime liefde in de jaren vijftig. De hoofdpersoon is Rosa, Ro Muller, de echtgenote van een architect die op het eiland Curaçao huizen komt bouwen. Over haar heeft Reisel geschreven, een hoofdpersoon geïnspireerd door het verleden van haar moeder op datzelfde eiland. Wij bezoeken haar thuis. Haar woonkamer heeft uitzicht op de kade, bootjes zijn aangelijnd, net als de luxe jachten in de haven van Curaçao, het toneel van haar boek. De studenten zijn op de fiets gekomen. Een iemand had een lekke band maar was gelukkig nog op tijd. Een student komt niet opdagen. De hele tijd zal het door mijn hoofd spoken: waarom is ze er niet? Kon ze het niet vinden? Was het boek haar teveel? Zit ze op Curaçao?

We worden ontvangen met nootjes en chocolade - Sinterklaas is niet ver weg meer en ook de Kerstman begint langzamerhand op toeren te raken - fris en jus en voor de volwassene onder ons een alcoholische versnaperingen. Biertje of witte wijn? Is dit studeren aan de VU? Dit is wel heel decadent maar de Boelelaan is ver weg.

Hoe is het om bij een schrijver op bezoek te komen? De vorige twee auteurs, Erik Menkveld en Dirk van Weelden verschilden als dag en nacht van elkaar. Van Weelden is een hardloper, snel als Hermes, een eloquente waterval, een storm die alleen maar toeneemt in kracht. Als we weg zijn dendert zijn stem nog in ons na, als een gedeclameerd gedicht net uit het hoofd geleerd. Een enkeltje naar Van Weeldenland. Fascinerend om naar te luisteren, ontregelend ook en uitputtend. Het lijkt alsof hij de spankracht van je brein wil testen. De studenten schrijven hun vingers blauw. Ze hebben nog niet geleerd dat luisteren het halve werk is en noteren een vorm van afmaken. Van Weelden lijkt met zijn tong de pennen te willen breken.

Erik Menkveld is een dichter en zo bedachtzaam, rustig en kristalhelder dat het voelt alsof je luistert naar een beekje dat af en toe aanzwelt in kracht, dan weer gaat liggen, waar blaadjes op drijven – een beekje in het zwarte woud, dat is Erik Menkveld. Zijn gevoelige ogen ontroeren de tekst die hij uitspreekt nog eens extra. Bij Van Weelden kregen we stroopwafels en koekjes, bij Menkveld Chinese nootjes en bier. En Wanda Reisel? Ik weet het bij binnenkomst nog niet. Haar stijl is flexibel, talig, je zou het virtuoos kunnen noemen. Is zij ook zo in haar spreken? Kom op, de deur gaat open. Daar staat ze. We zullen zien. De studenten nog onwennig maar minder onwennig dan de vorige keer. We installeren ons. We besluiten in de woonkamer te blijven zitten. Ik gooi chocolade en pinda’s achterover want ik heb energie nodig. Wanda Reisel praat over haar werk alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Schrijven alsof het de normaalste zaak van de wereld is, dat kunnen alleen schrijvers. Ze werkt intuïtief, haar brein staat nooit stil en ze heeft er het volstrekte vertrouwen in dat het verhaal op een gegeven moment komt. De stugheid en problematiek van Menkveld is ver weg. Niets lijkt haar moeite te kosten.

Buiten kleurt het licht de kades, de bootjes, de lucht zelf. Binnen vertelt Reisel over Curaçao, haar knappe moeder, de gesprekken die met haar hield in 1991 toen ze het eiland voor het eerst bezochten. Waar is toch die ene studente die niet is komen opdagen, zingt het door mijn hoofd. Wie gaat haar het verhaal van Reisel te vertellen? Reisel vertelt over de geliefde met wie haar moeder een relatie had. Een prachtige man moet het zijn geweest. Een Nederlander op Curacao, een macho. Het is deze man die haar denk ik op het spoor van de roman zette. Vragen worden afgevuurd, nog meer chocolaatjes naar binnen gewerkt. Dan staat ze op en pakt een dvd waarop filmpjes staan die haar ouders hebben gemaakt op het eiland, eind jaren veertig, begin jaren vijftig. Kinderen, een vrouw, een bijzonder aantrekkelijke vrouw. Dezelfde vrouw die het omslag van Witte Liefde siert. We kijken ademloos naar die filmpjes uit een verleden dat opvallend modern aandoet. Moderniteit en huiselijkheid gekleurd door de Carribische zon. Reisel zit ernaast en kijkt mee naar haar moeder. Ik kijk naar Reisel en zie een zelfportret met moeder. De schrijver die kijkt naar de held van haar verhaal. Deze middag is geslaagd. We nemen afscheid. Laten boeken signeren. Iemand moet het haar vertellen. Iemand. De ontbrekende studente moet dit filmpje ook zien zodat ze nog dichter op de huid van het hoofdpersonage van Witte Liefde kan komen. Bij deze. Reisel geeft de cameraman de beelden. Hier te zien. Voor de studente die ontbrak.

Hij is een goede leerling maar…

Soms hebben prinsessen, ook de hele knappe en slimme, toch ongelijk. Prinses Maxima werd met tango binnengehaald in de Nieuwe Kerk en het hele land liet een traantje vallen bij zoveel overdonderende Argentijnse noten. Afgelopen week kwam ze met haar verslag van zeven jaar inburgeren in Nederland. Een beetje allochtoon doet dat privé maar omdat ze onze prinses is, kwam ze op televisie. Ze zei: de Nederlander bestaat niet. Daar zit je dan als Nederlander die de deur wagenwijd voor haar heeft opengegooid. Stank voor dank! Het is altijd wat met die buitenlanders. Zelfs wanneer ze van koninklijken bloede zijn. Er bestaat niet zoiets als een Nederlandse identiteit, ging prinses Maxima verder, waarna ze een hele rij zaken opnoemde die erop wezen dat de Nederlandse cultuur alive and kicking is. Een koekje bij de thee. Ramen zonder gordijnen zodat de Duitsers naar binnen kunnen kijken. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Dat soort dingen. De reacties waren gemengd: bravo’s en afkeuring, bijval en scepsis. Scepsis bekijkt de zaken een beetje van een afstandje en loopt daarmee het risico te laat te komen. De ervaring (bitter en wat minder bitterkoekjes) heeft me geleerd dat de Nederlandse identiteit wel bestaat, evenals de zwaartekracht en het financieringstekort. Er is namelijk een typisch Nederlands verschijnsel dat ik nog niet in die mate bij de Belgen, Fransen, Italianen, Marokkanen (die van daar, niet van hier), Libanezen, Koreanen (Noord & Zuid) heb waargenomen. Ze zouden er denk ik wel een moord voor doen om het te bezitten, alleen is het onmogelijk te vangen. Je moet er echt voor in Nederland leven. Kunt u het al raden? Als ik u deze drie mensen presenteer, weet u dan wat ze met elkaar delen?

1.

2.

3.

U komt er niet uit? Dan doet u niet hard genoeg uw best. Geestelijke luiheid is nergens voor nodig op deze blog. Kom op, u weet het best. Het zit ook in u. Het is u met de paplepel ingegoten. Al die personages in Sesamstraat lopen ervan over. Die muis, Pino en die rare hond. Vooral Bert die er zijn kamergenoot Ernie mee uit zijn slaap houdt. U zult zeggen: maar dat is Amerikaans, Bert en Ernie, dus dat kan nooit Nederlands zijn. Dat klopt en toch past die Ernie bij Nederland. Hij is geïmporteerd naar het land waar hij thuis hoort. Die meisjes in burqa die daar in vlekkeloos Nederlands zitten te vertellen wat hen dwars zit, op hoge toon alsof zij enkel en alleen het gelijk van de wereld hebben, alsof hun identiteit – hun individuele en dus ook religieuze want mensen die werkelijk geloven zien geen onderscheid – de gewoonste zaak van de wereld is. Heel Nederlands, die... Dan is er de bondscoach wiens naam inmiddels in menig Nederlandse huiskamer steeds minder vaak valt omdat hij, hoe zal ik het zeggen zonder dat woord prijs te geven, zo zijn eigen lijn trekt; niet lijkt te luisteren naar de Stem van het Volk, en met die priemende ogen dit communiceert: wat jullie ook zeggen, ik doe toch lekker waar ik zelf zin in heb en als daarmee het Nederlands elftal ten onder gaat: ulapula! En dan is er die derde, Wolfgang Amadeus Wilders, die zoveel verhitte reacties oproept met zijn boude uitspraken, heftige oneliners, zijn verbale bowlingballen waarmee hij Ali en alleman omver gooit. Ook hij, hoewel hij uit Limburg komt en dus eigenlijk niet meer echt Nederland is, bezit het. En Maxima heeft het nu dus ook, te horen aan de parmantige, vlekkeloze toon waarmee ze de vrijheid nam om in te gaan op de Nederlandse cultuur. Je hoeft dus geen spruitjeslucht te hebben geroken om het geïnhaleerd te krijgen. Een tijdje hier bivakkeren, borreltje in, borreltje uit en af en toe een buurthuis bezoeken is genoeg. Door haar toespraak onderstreepte ze dat ze als nieuwkomer precies datgene doet wat alle Nederlanders sinds mensenheugenis doen: zeggen waar het op staat, al raakt het kant noch wal. Wat heeft dit met de VU te maken? U was toch schrijver op locatie? Heeft prinses Maxima hier gestudeerd? Ik weet het. U bent kritisch maar geef me een momentje om tot mijn punt te komen. Ik veroorloof me deze vrijheid omdat ik zie, afgaande op de reacties op mijn weblog, dat de VU-student wat dat betreft ook uit hetzelfde Nederlandse hout is gesneden. Maar wat is dat ding dan, dat ik probeer te omschrijven? Ik zal het zeggen. Op de basisschool schreef mijn meester onderaan een zin die mijn vader duidelijk maakte dat ik verloren was voor het Marokkaanse passiviteitsbeginsel (namelijk: zolang jij niets doet of zegt, ben ik het ook niet van plan). Het stond er in een zin maar omvatte een heel leven, een project. Dit was de zin: Abdelkader is een goede leerling, maar eigenwijs.

Eigenwijs. Mijn vader begreep het: met mij was geen Nederland te bezeilen.