Schrijver Op Locatie; Abdelkader Benali

Medicijnman in opleiding

Stel je voor: je bent arts in opleiding, kersvers van de VU. Vol van jezelf en wat anderen van je vinden. Wanneer je het klaslokaal binnenkomt begint iedereen spontaan te grinniken. Een knipoogje hier, een duimpje de lucht in daar en je dag kan niet meer stuk. Je bent nooit te beroerd om je Coca Cola Light te delen met een goede vriend. En als er een paar sms’jes verstuurd moeten worden sta je altijd klaar. Op een dag ga je de grote wereld in. Je wordt op je eerste spreekuur in een gezellige, multi-etnische wijk als Bos en Lommer geconfronteerd met een Marokkaanse vrouw die vertelt dat ze pijn heeft. Gesluierd, lange jas tot over de enkels en met ogen die zich aan je vastzuigen alsof jij het elixer tot eeuwige genezing bezit. Je luistert. Dat kan jij namelijk goed, luisteren. Alle je vrienden zeggen het. Chronische pijn, begrijp je. Haar Nederlands is gebrekkig. Het had ook Zweeds kunnen zijn maar je bent wat gewend. Ook autochtonen maken er een potje van. Pijn in de knieën. Pijn in de borst. Je schrijft, zoals je geleerd hebt, wat pijnstillers voor en denkt dat daarmee de pijn verdwijnt. Je vertelt er ook nog bij dat ze goed moet slapen. ’s Avonds ga je fluitend naar huis. Het leven is goed. Maar ze komt terug, een maand later met weer dezelfde klacht. Stukje bij beetje, want zo gaat dat in een drukbezochte praktijk waar je niet meer dan vijf tot tien minuten tijd hebt voor elke patiënt, kom je erachter dat die chronische pijn minder chronisch is dan gedacht. Het hoofd is er ook bij betrokken. De moeder neemt een buurvrouw mee die het Nederlands wat beter machtig is, en vertelt je dat het thuis niet botert met haar kinderen. Die kinderen liggen ook nog eens met elkaar overhoop en de heer des huizes soupeert al het geld op aan weet zij veel wat. Je vraagt je af: zou het niet beter zijn als deze vrouw met iemand ging praten, zou het niet kunnen dat de pijn die zij voelt voortvloeit uit het gedonder thuis? Maar hoe maak je dan de sprong van sociale pijn naar lichaamspijn? Je ziet dat de vrouw veel van je verwacht. Als jij die verwachtingen niet waar kan maken, dan stapt ze wel naar een fqih, een Marokkaanse medicijnman die ze tijdens haar jaarlijkse zomerverblijf bezoekt en die haar een mengsel van gedroogde hagedisstaart en schorpioentranen zal voorschrijven. Beetje water erbij en in kleine teugjes opdrinken. Jij kunt haar natuurlijk niet tegenhouden de fqih te bezoeken. Het heeft je zoveel moeite gekost de juiste uitspraak van fqih te leren, dus de fqih mag blijven. Zwaardere medicijnen voorschrijven om de pijn te stillen wil je ook niet, want dat zet uiteindelijk geen zoden aan de dijk. Wat wel zou helpen is als zij met haar kinderen gaat praten en als die kinderen weer met hun vader gaan praten, maar dat klinkt meer als een fantasie. Een overspannen verwachting. Langzaam begin je je verwachtingen bij te stellen van wat mogelijk is en niet mogelijk met de zieke mens. Problematisch wordt het helemaal als de patiënt jouw analyse niet deelt, nog problematischer als je je analyse op geen enkele manier aan de patiënt kunt uitleggen. Jij wilt door de situatie te begrijpen, te verhelderen, stap voor stap uitkomen bij de conclusie dat zij uiteindelijk zelf verantwoordelijk is voor de positie waarin ze zich bevindt. Zij wil dat de pijn weg gaat zodat ook het probleem opgelost is. Allebei vertrouwen jullie, tegen beter weten in, in de goede afloop. Ziedaar, het multiculturele drama in een notendop: het wel zien, maar niet kunnen oplossen; het niet zien, en ten koste van alles een oplossing willen. Zelfs als daarvoor hagedissen vermalen moeten worden. Je vraagt je af of je tijdens je studie hierop voorbereid had kunnen worden? Wie met zulke interessante dilemma’s geconfronteerd wil worden, moet medicijnen gaan studeren. Of Marokkaanse moeder worden.

bij een vu symposium over de islam

Dit is mijn 489^e symposium over de islam. Er is dus hoop!

Daar zit je dan. In een zaal, in Amsterdam, om te praten over de onmogelijkheid en mogelijkheid van een Europese islam. Het is eigenlijk te warm om over zo’n ingewikkeld thema een samenhangend betoog te schrijven, vooral wanneer je het moet doen met een laptop op schoot. De batterij brandt door mijn knie.

Dus luister je naar wat anderen er over te vertellen hebben – ze zullen vast en zeker goed beslagen ten ijs komen. Ze zijn tenslotte uitgenodigd als de islamspecialisten. Je luistert en je luistert en langzaam dwalen je gedachten af. Niet omdat het oninteressant is, maar omdat er zo veel ter sprake komt dat het je al snel duizelt. Dus denk je maar aan je zus. Zij heeft een boodschap op het internet achtergelaten: haar favoriete boek is de Koran, op de tweede plaats staat Het geheim, van Anna Enquist. Helaas vertelt ze niet wat haar derde favoriete boek is. Ondanks de warmte is er veel publiek gekomen om naar Sadik al Azm te luisteren.

Hij zegt dat Fouad Laroui een humanist is. Wie het werk van Fouad Laroui kent weet waarom hij hem een humanist noemt. Laroui wil opnieuw de mens centraal stellen, hem bevrijden uit de dwingende ketens van de drukkende religie. Zijn recept is zo eenvoudig als alleen humanisten hem kunnen maken: religie is een privé-zaak en dient geheel en al uitgebannen te worden uit de publieke ruimte. Dat is beter voor u en voor mij en voor de atheïst die in ons leeft. Een seculiere ruimte creëert de optimale ruimte waarin de menselijke geest kan gedijen. Als ik imam was, dan zou ik het hier natuurlijk hartstikke mee oneens zijn. Maar ik ben geen imam. Zijn oproep om grondig over deze uitdaging na te denken is echter geheel gerechtvaardigd al was het maar omdat de dagelijkse praktijk elke dag weer voorbeelden geeft.

Van Sadiq al Azm las ik zijn eerste en enige werk toen het uitkwam in Nederlandse vertaling. Dat was midden jaren negentig. Er was toen al discussie over de islam maar er viel weinig over te lezen. Fouad Laroui was net in Amsterdam komen wonen. Het omgekeerde is inmiddels bereikt: er is heel veel discussie en er is teveel om over te lezen. In mijn zolderkamer in Leiden, op de Maresingel, las ik zijn verhandelingen over religie, wetenschap en maakte driftig aantekeningen met een potlood in de kantlijn. Ook nu heb ik de neiging om bij alles wat hij zegt aantekeningen te maken, maar ik heb geen potlood bij de hand.

Er zijn altijd moslims geweest in Europa. In de Balkan, en ook in Nederland maar we noemden ze katholieken.

Tot een paar honderd jaar terug waren er moslims in Spanje en nu zitten er een paar in de zaal. Sommige van hen verlaten schielijk de zaal. Niet omdat het oninteressant is maar omdat ze naar huis moeten om een tentamen voor te bereiden. De evolutie-theorie en de fruitvlieg.

Marjo Buitelaar vertelt dat de ontwikkeling van de islam begint bij de jeugd. Ik wantrouw de jeugd diep. Mijn zus begon op jonge leeftijd een hoofddoek te dragen. Ze heeft mooi haar en ze heeft een mooi geloof en over die twee zaken praat ze niet in bedekte termen. Een tijdje terug kwam ik thuis en ze lag op de bank met de afstandbediening in de hand. Ze keek naar Friends. Dat is een Amerikaanse sitcom waar homoseksuelen in voorkomen. Ze kwam niet bij van het lachen. Maar wie schetste mijn verbazing, ze had haar haar geblondeerd. Ik stelde haar toen de vraag: waarom zou iemand die een hoofddoek draagt, zichzelf moeten blonderen.

Ze had een simpel antwoord:

Omdat het mooi is.

Ze houdt ook een pleidooi om meer te lachen in de Europese islam, niet mijn zus maar Marjo. Ze heeft daarbij vast en zeker gedacht aan onze arme Denen die twee jaar geleden een poging hebben gewaagd de islamitische lachers op hun hand te krijgen. U weet hoe dat is afgelopen. Toch heeft ze een punt: wie zijn gevoel voor humor verliest, wordt kwetsbaar. Ik ben daar zo’n voorbeeld van.

Wanneer ik mijn zus zie begrijp ik de woorden van Marjo Buitelaar heel goed.

Over geloof valt net als over smaak niet te twisten. Je gelooft of je gelooft niet. Mensen investeren hartelijk in hun geloof. Het is, zoals ik vaak te horen krijg van mensen die het veel beter weten dan ik, een heel diepe emotie die het verstand en het hart lijkt te verenigen en overstijgt. Het verdraagt geen cynisme. De meeste gelovigen hebben dan ook een buitengewoon praktische houding in de manier waarop ze hun geloof beleven. De moslims steken hierin andere gelovigen in Nederland naar de kroon. Wie met Marokkaanse studenten praat, beseft al heel snel hoe vanzelfsprekend het geloof deel uitmaakt van hun identiteit. Het is er gewoon, zeggen ze dan.

Er blijft wel een vraag over: moet een islamitische homo zich van tien verdiepingen naar beneden gooien als straf voor zijn zonde of moeten zijn vrienden dat voor hem doen want zelfmoord is verboden?

Ik weet niet of we vanmiddag de sleutel hebben gevonden tot de Europese islam. Ik betwijfel het. Wat wel opvalt is de toon. Die getuigt van redelijkheid. Elk geloof zegt dat ze redelijk is en als er bij het verdedigen van die redelijkheid doden vallen dan is dat dikke pech.

De Europese traditie kent een sterke hang naar redelijkheid, naar evenwicht, ook in het debat. Dit was weer eens zo’n mooi redelijk gesprek. Het mooiste voorbeeld vond ik Mouad Zagdoud door wie ik nu begrijp dat de Europese islam er altijd is geweest. Die ogenschijnlijke tegenstellingen gaan in elkaar op. Er is geen vuiltje aan de lucht. Deze conferentie had dus net zo goed niet gehouden kunnen worden maar daar trapt u natuurlijk niet in. Hij opereert op lokaal niveau heel krachtig. De Spinoza’s van deze tijd staan voor de klas en enthousiasmeren jongeren om iets van hun studie te maken.

Toen begon het debat en raakte ik helemaal de kluts kwijt. Leviticus, stenigen of niet stenigen (ik zeg altijd: in geval van twijfel: stenigen), ‘akl’ als substantief, de sharia, Sarajevo, de Gewone Amsterdammer, je eigen identiteit en de identiteit van de ander. Alleen de tussenstand van Chelsea-Liverpool kwam niet voorbij. Ik gooide het bijltje er bij neer: de Europese islam, er is geen beginnen aan. Ik begreep ineens ook waarom de Arabische troepen in 723 of daaromtrent bij de slag van Tours de strijd opgaven en zich terugtrokken in Andalusie. Zij hadden geen zin in dit soort discussies. Wat zeg ik: Europese islam, geen beginnen aan? Er is wel een beginnen alleen er komt maar geen einde.

Vijftig jaar geleden is er een grote conferentie gehouden in Rome om de grondvesten van het Verenigd Europa te leggen. Misschien wordt het tijd voor zo’n grote conferentie over de Europese islam. Ik weet al een uitstekende plek ervoor: de Vrije Universiteit in Amsterdam. Alleen doe het niet in april, want dan is het te warm en kom ik niet.

Bij deze blog hoort een filmpje: 'Bij twijfel: Stenigen'.

de nieuwe kleine luyden

Er stond zaterdag een stuk in Het Parool over de allochtone studenten aan de VU. De nieuwe kleine luyden werden ze genoemd. Voor de lezer die geen negentiende-eeuwse geschiedenis heeft gestudeerd: de kleine luyden vormden de protestants-christelijke middenklasse van middenstanders, boeren en arbeiders. Hun kinderen gingen studeren aan de VU, opgericht door Abraham Kuyper, hun leider. En dat was al heel wat! De moslimstudenten die nu uit alle windstreken de VU binnenwaaien zouden de nieuwe kleine luyden zijn. Ik ben het er niet mee eens. Ik denk dat het de minuscule luyden zijn. De moslimminderheid is veel kleiner dan de protestants-christelijke. De moslimstudenten komen vaak uit milieus waar de ouders analfabeet, semi-analfabeet zijn of slechts een paar jaar onderwijs hebben genoten. De kleine luyden uit de negentiende eeuw lazen elke avond uit de Bijbel. Er zijn maar weinig moslims opgegroeid in Nederland met ouders die elke avond uit de Koran lazen. Hoe groot de verschillen zijn tussen de eerste generatie en de tweede valt me juist dezer dagen op, wanneer ik moeder naast dochter zie lopen. De dochter een kop of twee groter, gevoed door de Hollandse zuivel! Emancipatie drukt zich uit in hoogteverschil. En ook geestelijk zet deze trend onverbiddelijk door. Het is juist aan de VU dat ze zich intensiever met het geloof gaan bezighouden! Je zou kunnen zeggen dat de universiteit een plaats biedt voor intellectuele ontwikkeling met betrekking tot het geloof. Dit klinkt als een contradictie voor een instituut dat zich juist bezig houdt met wetenschap, maar dat hoeft niet zo te zijn. Een deel van de wetenschappen bestaat uit geesteswetenschappen, en die gaan over ideeën, hoe mensen daar aankomen en hoe ze ermee omgaan. De negentiende-eeuwse kleine luy ging naar de VU om zijn wereld van thuis voort te zetten. De minuscule luy gaat naar de VU om zijn geloof in samenspraak te brengen met de wetenschap. Hij wordt uitgedaagd. Zo wordt hij een kleine luy. Wanneer hij thuiskomt bij zijn ouders, voelt hij vaak de beklemming van het verschil. Hij weet wat er in de Koran staat, zijn ouders niet. Hij weet van Darwin en Planck, zijn ouders niet. Met dat verschil omgaan is een hele kunst. Levenskunst.

wie van ver komt

Waarom gaan studenten met een Marokkaanse, Turkse of andere niet-Nederlandse achtergrond aan de VU studeren? Is dat omdat het zo lekker dichtbij is voor de studenten uit Utrecht? Of is er meer aan de hand? Onlangs heb ik een aantal van deze studenten uitgenodigd om eens over het onderwerp te komen praten. Eerst dacht ik: hoe zal ik ze bereiken? Hebben ze wel tijd om een Schrijver op Locatie te woord te staan en hebben ze daar zin in? Mijn gesprek viel aan het begin van de tentamenweek. Een uurtje met Benali praten, kan bij het tentamen Recht een half punt kosten. De student van nu studeert niet alleen, maar heeft ook nog twee bijbaantjes, helpt zijn neefjes bij het huiswerk en organiseert een zomerkamp in Guatemala. Ik dacht erover om bij de ingang met een sandwichbord te gaan staan: Schrijver op Locatie zoekt welbespraakte allochtone studenten voor goed gesprek. Maar waar vind je nog een goed sandwichbord? In de mensa stikt het van de multiculturele studenten, maar die wil je toch niet storen bij het verorberen van hun middagmaal. Links en rechts kwam ik aan een aantal telefoonnummers. Zouden ze mee willen doen? Trillend pakte ik de hoorn op, tikte het nummer in en haalde diep adem.
‘Dag, je spreekt met Abdelkader Benali, Schrijver op Locatie aan de VU. Spreek ik met S.?’ Het is je misschien opgevallen dat in de eerste alinea veel vraagtekens staan, dat is niet voor niets. Als Schrijver op Locatie vraag je je wat af, ook deze keer.

Na een rondje bellen bleek het wel mee te vallen. Ze klonken enthousiast en een van hen beloofde een allochtone jongeman mee te nemen, want met meisjes alleen gaat het niet. Ik vroeg of ze om half twee in mijn kamer konden zijn. Vijf voor half twee stonden de eersten er al en we waren meteen in gesprek. Ze zagen er keurig netjes uit, konden zo mee in de sollicitatieprocedure voor CapGemini of hoe die bedrijven ook mogen heten. Een half uur later, als de laatste zich bij ons heeft gevoegd, ‘sorry, ik moest nog even een veelbelovend project opzetten,’ dalen we een paar verdiepingen af. We gaan zitten in een van de bestuurskamers. De blikken van de rectores magnifici en de Koningin dalen op ons neer. Het is de week van de dubbele paspoorten, de dubbele loyaliteiten en van de rapporten over geloofsbeleving onder jonge moslims. Genoeg om over te praten dus.

‘Waarom zijn jullie aan de VU gaan studeren?’

Ze zijn vlot van de tongriem gesneden, zelfbewust en vol argumenten: studeren aan de VU was welzeker een bewuste keuze. Omdat het, volgens Kawtar, studente rechten, een universiteit is waar je ook allochtonen tegenkomt. Heel anders dan de andere universiteiten die volgens haar toch meer witte bolwerken zijn. Een andere studente had me een paar weken daarvoor enthousiast verteld dat ze de VU een heerlijke zwarte universiteit vond. Het had net zo goed haar woonkamer kunnen zijn.

Voor Chandra, ook studente rechten, was vooral de ruimte die er was voor levensbeschouwelijke opvattingen, in dit geval de Islam, de doorslaggevende reden om naar de VU te gaan. ‘Er is een gebedsruimte en reken maar dat ik er gebruik van maak.’ Allemaal zijn ze het er over eens dat ze zich hier thuis voelen en ze zouden dan ook al hun neven en nichten de raad geven naar deze universiteit te komen. Als ze het halen. Maar dat lijkt geen probleem te zijn, met alle hand- en spandiensten die ze hun familiare aankomende studenten/familieleden geven. Jusuf, ook rechten, vertelt dat hij in zijn dorp helemaal niet bekend stond als studiekop. ‘Ze hadden eigenlijk niet verwacht dat ik ging studeren.’ Wel hebben ze voorbeelden: een oudere zus of broer die een studie heeft afgemaakt. Dat stimuleert om het ook zelf te proberen.

Dan is er nog een vraag: in hoeverre botsen religie en wetenschap met elkaar? Ze wijzen de evolutietheorie af want dat de mens van de aap afstamt, dat kan niet, maar ze weerhouden geen enkele moslim ervan hierin college te geven of te volgen.

‘De mens is arrogant,’ zegt een studente maar wat haar betreft moet je vooral astronomie of natuurkunde gaan studeren – studies waarin geen plaats is voor een hogere macht als verklaring voor waarom de zaken bewegen zoals ze bewegen. Het lijkt alsof ze niet kunnen wachten om over hun geloof te praten. Een van de studentes vraagt of de Schrijver op Locatie in God gelooft. De Schrijver op Locatie vraagt zich vaker af of God wel in hem gelooft. Voor deze generatie is geloof niet iets om onder stoelen of banken te steken, ze heten niet voor niets Mohammed of Fatima. Maar belangrijker nog is dat ze hun geloof als onwrikbaar onderdeel van hun identiteit zien. Het maakt tot wie je bent, is een drijfveer en, hoe gek het ook mag klinken, het onderscheidt je van anderen. En dat er soms twijfel doorsijpelt vinden ze ook niet meer dan normaal, want als je bent opgegroeid met ouders die zelf hun geloof om traditionele reden beleden terwijl jij een wat meer inhoudelijke invulling zoekt, dan ligt het voor de hand dat je je zaken gaat afvragen.

Warda vertelt dat ze zich aan de universiteit is gaan afvragen waarom ze eigenlijk bidt en wat die rituelen waarmee ze is opgegroeid precies voorstellen. ‘Daarom zou ik ook Arabische taal en letterkunde willen studeren zodat ik precies begrijp wat ik moet geloven.’ Arabische taal en letterkunde is inmiddels opgeheven aan de VU. De reden dat ze die studie niet bij voorbaat heeft gekozen is omdat je met rechten nu eenmaal een betere positie in de samenleving kan bereiken. De studenten zijn zakelijk en statusgevoelig als het gaat om de studiekeuze. ‘Een filosoof verdient niks, een jurist wel,’ zegt Jusuf die als vrijwilliger in een rechtswinkel in de Bijlmer aan de slag gaat. ‘Hoe leg je je ouders uit dat je filosofie wilt gaan studeren? Geneeskunde studeren begrijpen ze wel,’ legt hij uit. Door het onderwerp godsdienst aan te snijden, komt ook de samenleving om de hoek kijken. We praten door elkaar – onderwerpen als de dubbele nationaliteit, integratie en Ahmed Aboutaleb als staatssecretaris komen langs en maken net zo snel weer plaats voor een ander onderwerp. Ahmet, de Turkse student, is er trots op dat Albayrak nu in de regering zit. Het is vrijdagmiddag. Ze moeten er weer vandoor. Het bijbaantje wacht en natuurlijk, vanaf volgende week, de tentamens. De Schrijver op Locatie kan ze daarin alleen maar geluk wensen.

Bij deze blog hoort een filmpje: 'Je moet Krabben waar het Jeukt'.
Bekijk dat op: http://www.youtube.com/watch?v=GDd6vd6YfQc

uit eten

Wat betekent culturele diversiteit in de mensa? Ik nam de proef op de som door een traytje te pakken en er te gaan eten. Ik had ook een assistente meegenomen, want wil je een goed oordeel kunnen vellen over het aanbod, dan moet je eten voor twee. We begonnen met een salade van kool en van die kleine uitjes; mijn assistente nam een vruchtensap. Uit het mandje met brood nam ik een krentenbol en een bruine bol, vergezeld van jonge kaas en komijnekaas. Er is geen Turkse witte kaas, zei de assistente. Als hoofdgerecht nam ik het rundvlees, zij de vis. Hoewel ze vegetariër is, wilde ze in het kader van het onderzoek haar principes deze keer wel geweld aandoen. Om optimaal van haar expertise als niet-vleeseter gebruik te kunnen maken, namen we wat gekookte groenten mee. Om de beoordeling van de warme gerechten compleet te maken legde ik ook een kroket op een schaaltje. “Ik zal er maar een klein beetje van proeven,” zwoer ik. Het enige wat ontbrak waren de aardappelen en die konden er ook nog bij. Zaken als couscous, nasi, moksi meti, doner kebab (de gezonde variant), een Griekse salade, falafel en spaghetti bolognese ontbraken. In de mensa gingen we aan een van de tafeltjes zitten. De krentenbol met komijnekaas was zoals hij moest smaken. Mijn assistente merkte op dat er naast echte boter ook gezondere margarine werd aangeboden. Zij dronk er chocolademelk bij. Ik vond de smaak van het brood een beetje flauw, er had wat mij betreft meer zout in gemogen. De gekookte aardappelen waren uitstekend, de groente overwegend doorgekookt, de vis zwaar en vet en de kroket smaakte vooral naar de mosterd die ik erop had gelegd. Als nagerecht hadden we fruit. Baklava of tiramisu wordt nog niet aangeboden. Om ons heen maakte het bonte gezelschap van internationale studenten en docenten niet veel woorden vuil aan het eten. Het geboden eten weerspiegelde op geen enkele manier de studentenpopulatie, merkte mijn assistente op. Ze aten en maakten dat ze wegkwamen, plicht en college riepen.

Ons voorlopige cijfer? Een zesje. Die avond heb ik Chinees gehaald.

het vu kabinet

De titel van het regeerakkoord waarmee het Haagse VU-kabinet een nieuwe pagina omslaat in de parlementaire geschiedenis lijkt zo van de universiteit geplukt waar de drie coalitiegenoten hun studententijd hebben doorgebracht. Samen leven, samen werken. Het had trouwens ook gezegd kunnen worden door mijn vader of welke eerstegeneratieallochtoon dan ook die zijn rug of handen gaf voor het Nederlandse Wirtschaftswunder van de vorige eeuw. Samen leven en samen werken, we hebben gezien waartoe dat leidt: gebroken ruggen en gebrekkig Nederlands.

Maar terug naar de actualiteit: de draaideuren van de VU staan geen moment stil, studenten en onderwijzers vliegen in en uit, nijver en drukdoende in de wetenschap dat arbeid adelt. Arbeid adelt, zou dat niet beter uitdrukken waar dit kabinet voor wil staan? Wie arbeidt, verheft zichzelf. In die zin komen de idealen van de sociaaldemocratie en de zingeving van de christendemocraten mooi samen. Grote tekstschrijvers zijn het nooit geweest, die politici.

In hoeverre weerspiegelt deze regering nu de VU? Met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ronald Plasterk, heb ik ooit een jaar in een literaire jury doorgebracht. Zijn tempo was zelfs voor de meest doorgewinterde Libris-juryleden niet bij te houden. Ook een man bij wie arbeid adelt. Maar Plasterk is zelfverklaard atheïst en valt in dit kabinet een beetje uit de toon. Een van de ministers is van het vrouwelijke geslacht en woont samen met haar vriendin, maar, zo stond er netjes in het curriculum bij, zij is wel van hervormde huize.

Nee, de degelijkheid en no-nonsense die zowel de VU als het kabinet uitstralen, komen het best samen in de twee staatssecretarissen bij wie in het DNA nul komma nul gereformeerdheid of protestantisme te ontwaren valt: Aboutaleb en Albayrak. Zo vernuftig zijn ze, dat ze zich helemaal hebben geplooid naar het ouderwetse werkethos dat door Norbert Elias als karakteristiek voor de protestantse middenklasse werd beschreven. Zo netjes en keurig zijn ze ook, dat ze met gemak op zondagochtend het stokje kunnen overnemen van de dominee in de Nederlands Hervormde Kerk mocht hij een koutje hebben gevat. Met drank zijn ze ook matig, als goede moslims, maar ook omdat ze goed begrijpen dat overdaad al snel schaadt in Nederland. In de wijze waarop deze twee de banden met de achterban dan weer soepel dan weer strak in de hand houden, is de invloed van een Abraham Kuyper te ontwaren. Soevereiniteit in eigen kring, ja graag. Had Aboutaleb Visser geheten en Albayrak Van Veen, dan zouden we niet eens doorhebben dat we hier te maken hebben met politici die hun wortels ver weg hebben van de Hollandse klei waar de Statenvertaling en andere literaire hoogstandjes uit omhoog zijn gerankt. En zo zien alleen degenen die zeer zijn doorgevoerd in de Hollandse politiek, waarin dit kabinet is geslaagd: een kleine revolutie afdraaien zonder dat een haan ernaar kraait. Had Ronald Plasterk nog zijn column gehad, dan zou hij hier zeker melding van hebben gemaakt.

de Uberallochtoon

Als je het als Marokkaanse, Turkse of Afghaanse jonge dame tot student van de VU hebt

geschopt, dan heb je het gemaakt. Je bent dan tot een soort ÜberAllochtoon opgeklommen. Je kan met opgeheven hoofd door het leven gaan. Je weet je niet alleen te kleden naar de maatstaven van de moderne tijd, je hebt ook de coole attitude die erbij hoort: welbespraakt, op de hoogte van wat er om je heen gebeurt, alles snappen van studiefinanciering. Voor meisjes geldt dit nog sterker dan voor jongens, voor hun is studeren vaak het enige wormgat dat een uitweg biedt uit de verstikkingen van het ouderlijk huis. De flair, lichtheid en inzet waarmee deze vrouwelijke studenten op de VU rondlopen, al heb ik slechts een paar glimpjes opgevangen, is werkelijk oogstrelend. Ze babbelen niet in de mobiele telefoon, ze strelen het ding met hun woorden. Het lijkt alsof ze alleen maar liefkozingen zachtjes in het apparaat blazen.

"Ik bel je vanaf de VU. Waar ben jij? In het centrum? Wat doe je bij die UvA-gasten? Ik heb zo college. Staatsrecht. Er is een vet lauwe docent. Moet je bij zijn. Met wie ben je? Naima? Die studeert toch Nederlands? Daar ga je toch niet mee om? Ah, je volgt bijles schrijven. Moet je doen. Moet je echt doen want ze letten tegenwoordig veel meer op schrijffouten. De tolerante tijd is voorbij. Ze knijpen echt geen oog meer dicht. Komt door de regering. Die gaat op alle slakken zout leggen, weet je wel."

De Marokkaanse jongens gaan niet op de fiets naar school, althans: ik heb er nooit een gezien. Diegenen die op de fiets gaan, studeren geschiedenis of paleontologie, dus geen echte studie zoals rechten of medicijnen. De doorsnee Marokkaanse student gaat het liefst met de tram, die laat zich voornaam vervoeren. Snap ik toch niet helemaal. De fiets is een heerlijk iets, geloof me, hier spreekt een ervaringsdeskundige, Je kunt altijd iemand een lift geven. Iemand een lift geven met de tram is zo goedkoop.

wonen na van gogh

Toen ik in 2003 de Libris Literatuurprijs won, bleef de hausse aan huizenverkoop in mijn wijk Schiebroek uit. Het idee dat hier een prijswinnend auteur had gewoond, bracht geen enkele literatuur- of cultuurliefhebber op het idee in zo'n vruchtbare omgeving te gaan wonen. Integendeel, sinds ik vertrokken ben, is de wijk stelselmatig achteruit gegaan. Er worden steeds meer inbraken en steeds minder buurtbarbeques gesignaleerd. De vraag is: hebben maatschappelijke ontwikkelingen effect op de huizenmarkt? Drie economen van de Vrije Universiteit hebben dat uitgezocht en zijn tot een positief antwoord gekomen: toen Theo van Gogh werd vermoord, leidde dat tot daling van de huizenprijzen in de zwarte wijken van Amsterdam. De daling van de huizenprijs heeft er vast en zeker toe bijgedragen dat de wat minder kapitaalkrachtige Marokkanen en Turken in deze wijk eindelijk dat pandje konden kopen dat ze al een tijdje op het oog hadden. En dat dankzij Mohammed Bouyari! Dit hoeft niet per se een negatieve ontwikkeling te zijn. Allochtonen die van huren overstappen op kopen, tonen opwaartse mobiliteit. Die gebruiken hun verstand. De uitslag van het onderzoek in de NRC van vandaag zou niet mijn aandacht hebben getrokken, als vanmiddag niet aan de overkant van mijn appartement een huisbezichtiging aan de gang was. Het liep er storm met pas afgestudeerde VU’ers, sommigen met een vriend of vriendin aan de arm. Toen stelde ik mezelf een wetenschappelijke vraag (ongetwijfeld ingegeven door mijn recente aanstelling aan de VU): zou de aanwezigheid van een Marokkaan effect hebben op de aantrekkelijkheid van de woning? Ik besloot op het balkon opzichtig en op z'n Marokkaans heen en weer te lopen om zo de aandacht te vangen van de argeloze wannabe kopers.

"Schat."
"Wacht even. Ik sta in de keuken. Wat is er?"
"Moet je kijken."
"Waar?"
"Daar. Recht voor je."
"Jeetje. Een Marokkaan."
"Is daar iets mis mee?"
"Nee. Wel exotisch. Wat doet hij raar."
"Zou hij de aandacht trekken?"
"Waarom?"
"Marokkanen waar een steekje bij los zit, bestaan ook. Kom snel binnen."

Als de oorspronkelijke bewoners er over een maand nog steeds zijn, dan heb ik iets bewezen. Wat precies, daarvoor zal ik bij de VU-wetenschappers te rade moeten gaan.

het bewaken van de universiteit

Bij de entree van de Vrije Universiteit valt me op dat er geen bewaking staat. Zo'n grote man met een V van Vervelend op zijn borst. De afgelopen jaren zijn winkelstraten, musea, begraafplaatsen, ziekenhuizen, de Sociale Bijstand en alle andere lagen van de publieke ruimte geïnfiltreerd door deze muisstille maar assertieve beroepsgroep, maar de Universiteit heeft vooralsnog aan hun waardevolle diensten weten te ontkomen. Ik moet zeggen dat me dit nerveus maakt. Ik kan geen plek meer binnengaan, al is die nog zo onschuldig (het Beatrixpark, bijvoorbeeld), of ik dorst naar de aanwezigheid van een bewaker. Zo´n man geeft me een gevoel van veiligheid. Vooral als hij ook nog een collega bij zich heeft. De een links, de ander rechts van de ingang. Wanneer ik een tasje bij me heb, wil ik graag dat er nog even in gekeken wordt, want stel je voor dat ik met een 5 mm. op zak het Beatrixpark onveilig wil maken of bij het verlaten van de supermarkt een bom heb achtergelaten. De mens moet tegen zichzelf beschermd worden. Sowieso neem ik een locatie niet meer serieus als er geen bewaking staat. Staat er een avond in de Balie gepland over de gevaren die onze cultuur bedreigen (mannen in bezit van lange baarden die continu met aanstekers rondlopen om het broeikaseffect voor de heidenen nog wat te versnellen), dan kijk ik eerst even of er beveiliging is. "Goedemorgen. Over die lezing van vanavond."
"Ja."
"Is er ook beveiliging?"
"Nee."
"Echt niet."
"Nee."
"Ik weet genoeg. Dank u wel." Daar wil ik dus liever niet gezien worden. Vaak was zo'n obscuur telefoontje al genoeg voor de organisatie om meteen drie tot vier van zulke koppen in te schakelen, maar sinds ze bij De Balie weten dat ik het ben, laten ze het maar. Van een schrijver kan je veel verwachten, maar problemen veroorzaken, dat doen ze liever niet. Dat er voor of na die malende draaideuren van de VU geen bewakers staan, wil dus iets zeggen over het paradijs dat hier elke dag wordt onderhouden. Ze heeft, zo lijkt het, niets te vrezen. In deze tijden, zo is bewezen, is teveel optimisme de opmaat tot grote rampen. Omdat ik nu eenmaal liever voorkom dan genees, zal ik vanaf nu de VU een beetje gaan bewaken. Over het idee van preventief fouilleren moet ik nog mijn gedachten laten glijden, maar ik acht niets uitgesloten. Net als nachtclubs en banken moet de universiteit arglistig worden bewaakt.