[4 juni]
Ik begin even met een omslachtelijke zijsprong. In 2008 nodigde de CPNB, de organisator van de boekenweek, mij uit om het boekenweekessay te schrijven. Het thema was dat jaar De derde leeftijd, oftewel het laatste deel van ons leven: de ouderdom. Ik vond het een fantastische opdracht.
Het viel mij namelijk al een tijdje op dat de ouderdom tegenwoordig zo ongeveer wordt beschouwd als een van de meest ondraaglijke imperfecties van de schepping. Iedereen wil jong en vitaal zijn en op zijn tachtigste nog rondspringen als Rob de Nijs of Mick Jagger de Tweede. Niet geheel onbegrijpelijk, maar helaas vooral: in het geheel niet realistisch.
Want om te beginnen is ouder worden geen kwaal, afwijking of deficiëntie: het is een natuurlijk proces dat al bij onze geboorte begint. En in de tweede plaats vond en vind ik het barbaars dat door de jacht op de eeuwige jeugd en het streven naar ‘leeftijdloos’ ouder worden, voorbij wordt gegaan aan de intrinsieke waarde van generatieverschillen.
Enfin, ik schreef het essay waar de CPNB om had gevraagd (en binnen drie dagen waren er 80.000 exemplaren van verkocht, hoe vaak maakt een mens zoiets mee? Ik viel zowat flauw toen ik het hoorde).
Mijn centrale stelling in dat boekje was dat het hele concept van de zogeheten derde leeftijd (de term alleen al is een behoorlijk verdacht eufemisme) een verzinsel is van reclame- en marketingstrategen, van Zwitserlevengevoelgoeroes en beleidsmakers die zelf moeite hebben met ouder worden. Pak de Nordic wandelstokken en loop even een eindje met me mee:
Verouderen is een hele opgave. De laatste fase van ons leven brengt immers onvermijdelijk verlies en verdriet met zich mee, om over fysiek lek en gebrek nog maar te zwijgen. We bewijzen onszelf noch de samenleving er een dienst mee door dat te willen ontkennen of verdoezelen. Maar oud worden kan ook heel verrijkende kanten hebben. Iets meer begrijpen van alle onbegrijpelijkheden van het bestaan, bij voorbeeld. Of eindelijk durven afdalen in de stilte van je eigen hart. En die ‘winst’ kan toch ook niet zomaar worden weggewimpeld, alleen maar omdat we zonodig hysterisch JONG!JONG!JONG! willen blijven?
En wat, is ook de vraag, gebeurt er met bejaarden die niet ‘succesvol’ oud worden? Die de pech hebben gammele genen te beziten, of die om een andere reden onderuit gaan? Worden zij straks beschouwd als out-casts, mislukkelingen en losers ? Dat zijn belangrijke vragen voor een samenleving die vergrijst en die het (onder druk van financiële kwesties) zal moeten hebben van sociale cohesie, begrip en menselijke warmte.
Maar terzake nu. Had ik destijds tijdens het schrijven van mijn boekenweekessay maar geweten dat er zich op de VU een ware goudmijn bevindt aan onderzoeksgegevens over ouder worden, en wel bij LASA (Longitudinal Aging Study Amsterdam), waar ondermeer al bijna twintig jaar lang duizenden Nederlanders worden gevolgd in het proces van verouderen, om in kaart te brengen wat de vragen en behoeftes zijn die zich daarbij voordoen.
NIRWANA: Vorige week mocht ik een paar uur lang speeddaten met onderzoekers van LASA. Ik zat achter een tafeltje met lekkere broodjes, en zij raasden langs met stapels interessante bevindingen, terwijl de eierwekker meedogenloos doortikte. Ik had er best een week willen zitten om nog veel meer te weten te komen, want als je het nu hebt over maatschappelijk relevant en noodzakelijk onderzoek, dan zeg je LASA.
Ik kan hier geen recht doen aan de rijkdom van gegevens afkomstig uit dit opmerkelijke instituut van de VU. Een kleine, onmachtige greep dan maar, en geheel in mijn eigen woorden:
- LASA-onderzoek wijst uit dat het een mythe is dat we tegenwoordig ‘gezonder’ oud zouden worden. Ja, we worden ouder dan onze voorouders, dat is waar. Maar juist doordat de medische kennis en kunde zo is toegenomen, gaan we tegenwoordig óók niet meer lekker rustig dood aan bij voorbeeld een beroerte. We blijven nu ‘alleen’ nog jaren met de gevolgen daarvan opgescheept.
- Hoe ouder je wordt, hoe ongezonder je leefstijl kan worden. Steeds minder beweging, steeds meer obesitas, en er worden onder derdeleeftijders ook nog eens steeds meer glaasjes achterover gekieperd. Al die dingen leiden tot het tegendeel van het beeld van de rondhopsende Zwitserlevengevoelbejaarde.
- Is het wel waar dat langer doorwerken leidt tot het in stand houden van je cognitieve repertoire? Nee, lijkt LASA-onderzoek uit te wijzen. Dus wat klopt er dan van de veelbezongen ‘use it or lose it’-theorie, en wat betekent dat voor het AOW-beleid?
- Maakt het moment van pensionering, opgelegd of zelfgekozen, überhaupt uit?
- Is het zinvol om samen met het bedrijfsleven te onderzoeken hoe voedingssupplementen een bijdrage kunnen leveren aan de uitdagingen die ‘de vergrijzing’ ons stelt?
- Wacht even, bepaald niet onbelangrijk: hoe kun je dit ‘per definitie onsexy terrein’, zoals een van de onderzoekers die ik sprak het noemde, een beetje oppimpen? Misschien door evolutionaire kwesties aan te roeren. Vroeger gingen vrouwen in hun zoveelste kraambed gewoon netjes dood. Tegenwoordig hebben ze opeens zoiets als de meno-pauze: de stumpers zijn allang niet meer vruchtbaar, hun rol is uitgespeeld, maar ze leven maar door. Astrante types, ja. Maar zou de meno-pauze wellicht een nieuw evolutionair doel kunnen dienen? Onderzoek laat zien dat er méér babies worden geboren als oma bereid is tot babysitten…
Ik kan nog uren doorgaan. Maar uw tijd is vast beperkter dan de mijne.
NB: U heeft een up-date over de klaagmuren van mij tegoed. Interessant in dit verband: aan de hartenkreten die ik in de muren aantref, valt af te leiden dat alleen de jonkies onder ons, de studenten, graag gebruik maken van de geboden ‘helende werking van schrijven’.
Neem geen genoegen met deze generatiekloof! Doe mee en stort anoniem en vrijelijk uw hart uit. Wees geen sukkel!
Wisten jullie dat er in het Japans geen woord bestaat voor "meno-pauze". Die "ziekte" kennen ze daar niet door juistgeteld een gezonder voedingspatroon.
Het zal wel serieus achteruitgaan met de" verjunkfed" jeugd. Sorry voor dit lelijke woord.
Posted by: Monique Moreels | 06/04/2010 at 06:52 PM