« november 2008 | Hoofdmenu | januari 2009 »

december 2008

29-12-08

Ontwikkelingen

Terwijl mijn vertrekdatum rap naderbij komt, de ontwikkelingen in Israël en Gaza elkaar in rap tempo opvolgen en de situatie nu gewelddadiger is dan hij in tientallen jaren is geweest, krijg ik steeds meer mailtjes en sms-jes. “Gaat je missie eigenlijk nog wel door?” of “Maar serieus, ga je nu echt die kant op?”

Voor de twijfelaars: Ja, ik ben nog vastberaden om “die kant” op te gaan. Hoewel ik uiteraard ook ben geschrokken van de hevigheid van het geweld, ben ik nog steeds gepassioneerd over en gefascineerd door mijn onderzoeksthema: hoe mensen in oorlogssituaties hun eigen veiligheid proberen te verbeteren. Nu Israël bezig is om op hardhandige wijze korte metten te maken met het Hamasregime in Gaza, komt er een geheel nieuwe dynamiek op gang, waarin de machtsverhoudingen opnieuw gevormd moeten worden en waardoor er een ruimte ontstaat voor nieuwe burgerinitiatieven. Zoals journalisten verslag doen van belangrijk nieuws en ver kunnen gaan om dit te bewerkstelligen, is de situatie zoals die nu is, ook een uitgelezen kans voor mij, als onderzoeker, om nieuwe processen in kaart te brengen.

Uiteraard brengt de situatie ook een hoop onzekerheid en potentiële onveiligheid met zich mee, dus daarom is voorzichtigheid geboden. Jullie mogen er dan ook van uit gaan dat ik op mijzelf en de mensen met wie ik daar ga samen werken zal letten.

Zeer waarschijnlijk zal ik de eerste periode geen toegang krijgen tot de Gazastrook (mijn verzoek aan het Israëlische leger is nog in behandeling, maar daar verwacht ik, gezien de huidig situatie, maar niet teveel van.), dus aanvankelijk zal ik mijzelf ergens op de West Bank stationeren, zodat ik daar kan proberen om gegevens over de situatie in Gaza te verzamelen en via telefonisch en/of e-mail contact alvast informatie in te winnen.

Het is in ieder geval zeker dat het een bijzondere en spannende tijd gaat worden, zoveel is wel duidelijk, en ik zal jullie daar zoveel mogelijk van op de hoogte houden. Mijn eerstvolgende update komt, inshallah, uit het Midden Oosten.
Alvast een fijne jaarwisseling!

15-12-08

What's Your Name?

“What's your name?” De toon waarop de vraag me gesteld wordt, laat niets aan duidelijkheid te wensen over. Dit wordt geen fijn gesprek.
“Martijn Dekker,” antwoord ik, op dat moment nog zelfverzekerd.
Tegenover me staan een jonge man en vrouw. Beiden spreken Engels tegen me, hoewel ik het vermoeden heb dat minimaal een van de twee Nederlands spreekt. Het is allemaal onderdeel van het proces van intimideren. Een glimlach kan er niet van af. Bij de incheckbalie van El Al op Schiphol doen ze niet aan “good cop, bad cop”; alle ondervragers zijn 'bad'.

Ruim dertig minuten lang beantwoord ik allerlei vragen over mijn reis. Sommige logisch, andere schijnbaar overbodig of dubbel. Ze willen weten waar ik werk – de Vrije Universiteit. Wat ik daar doe – ik ben promovendus. Op welke afdeling? Politicologie. En waar gaat mijn onderzoek dan over? Die vraag is lastiger te beantwoorden, maar ik doe een poging: Ik ben geïnteresseerd in hoe mensen in conflictgebieden hun eigen veiligheid proberen te verbeteren. “Human Security from Below”, zoals mijn onderzoek officieel heet.
Mijn ondervragers knikken minzaam. Blijkbaar is het voldoende.

Na de ondervraging word ik samen met mijn reisgenote, Jannie Kuik van IKV Pax Christi, doorverwezen naar de gates. Niet naar de gate van vertrek, maar naar die ernaast. Daar blijkt een ruimte te zijn ingericht, waar “potentieel gevaarlijke en verdachte” mensen aan een extra controle onderworpen kunnen worden. Het gaat in dit geval om vijf mensen. Op een hele vlucht.
Enkele minuten later sta ik in mijn ondergoed terwijl een norse medewerker een wapendetector langs mijn lichaam laat gaan. Een paar meter verderop wordt mijn tas volledig leeg gehaald, want als ik na de “body search” plaatsneem op een bankje zie ik achtereenvolgens iemand langskomen met mijn telefoonoplader, mijn telefoon – in twee delen – en een kratje met daarin mijn boxershorts. Ik zie ook iemand bladeren in een boek dat ik heb meegebracht.
Gelaten ondergaan we de rigoureuze controle, want we weten inmiddels hoe het werkt. We vliegen met El Al naar Tel Aviv, maar gaan daarna naar Oost-Jeruzalem. Waar Palestijnen wonen. En dat Jannie en ik na een eerdere reis allebei een Irakees stempel in ons paspoort hebben, dat helpt ook niet echt.

We reizen naar Jeruzalem voor een tweedaagse conferentie, waar Israëlische, Palestijnse en buitenlandse experts het vredesproces gaan evalueren en zich in sommige gevallen wagen aan een toekomstvisie. Het programma is erg vol, maar de lijst met sprekers en thema's ziet er veelbelovend uit. Iets dat de controleurs op Ben Goerion Airport overigens ook vinden, want nadat men me daar twee en een half uur heeft laten wachten, word ik wederom ondervraagd en moet ik het programma afgeven zodat er een kopie van gemaakt kan worden.

Gelukkig blijkt de conferentie, zoals gehoopt, erg interessant. Het aantal sprekers op de eerste dag is wel erg groot (50!), waardoor mijn eigen presentatie van tien minuten niet erg goed uit de verf komt, maar ik heb toch een positief gevoel aan de dag overgehouden. Het is inspirerend om te zien hoe Palestijnen en Israëliërs op een vruchtbare manier met elkaar in discussie gaan en helemaal als ze het, zo blijkt, over vrij veel eens zijn.
De tweede conferentiedag vindt plaats in Abu Dis, dat door het Israëlische leger bewaakt wordt, maar officieel Palestijns gebied is. Het doet organisator Walid Salem goed om te zien dat toch een redelijk aantal Israëliërs de moeite heeft genomen om ook te komen. Hoewel het niet onmogelijk is, is een dergelijk onderneming voor Israëliërs allerminst gebruikelijk. Het wordt op zijn minst als gevaarlijk gezien. Niet geheel ten onrechte, want ons bezoek zorgt inderdaad voor wat spanningen op de Al-Quds Universiteit, waar de conferentie plaatsvindt. Terwijl wij binnen naar de sprekers luisteren – waaronder vier mensen uit Gaza, die ons via een videoverbinding toespreken – worden er buiten op de campus enkele Israëlische vlaggen verbrand. Het toont aan dat er naast de eerder genoemde eensgezindheid ook nog veel spanningen zijn.

Na de conferentie spenderen we nog een genoeglijke dag in Jeruzalem, waar het een aangename twintig graden is, en wonen we een vergadering bij, waar enkele Palestijnse en Israëlische vredesactivisten met elkaar hebben afgesproken om een grote conferentie te organiseren in Jeruzalem. Het is de bedoeling dat lokale “civil society” organisaties elkaar gaan ontmoeten om over vreedzame initiatieven te praten en daarbij hopelijk gesteund worden door ook daar aanwezige internationale organisaties. De plannen klinken wel erg ambitieus, maar hopelijk worden er snel concrete stappen ondernomen om de onderneming daadwerkelijk tot een succes te maken. De conferentie zal in april of mei moeten gaan plaatsvinden, dus houd tegen die tijd de media in de gaten!
Na de terugreis, waarbij het inchecken wederom lang duurt, maar deze keer wel gepaard gaat met wat vriendelijker gezichtsuitdrukkingen, reis ik met Jannie en Walid naar Den Haag af om daar een presentatie te geven voor PSO, een overkoepelende vereniging van ontwikkelingsorganisaties. Het IKV is namelijk genomineerd voor een innovatieprijs, omdat men op vernieuwende wijze vreedzame initiatieven ontplooit in conflictgebieden. (De prijs ging overigens naar Both ENDS. Jammer voor ons.)

Na de presentatie volgt een rustig weekend. Even bijkomen. En dat is geen overbodige luxe, want er wacht een drukke periode op de VU. Op vijf januari vertrek ik namelijk voor zes maanden naar de Gazastrook, waar ik veldwerk ga doen voor mijn promotieonderzoek. Zoals gezegd, ben ik vooral geïnteresseerd in de manieren waarop mensen hun eigen veiligheid proberen te verbeteren. Het is nu met name spannend of ik überhaupt toegang krijg tot het gebied, maar als het lukt, dan wacht me een interessante en bijzondere tijd.
Inshallah – 'als God het wil' – zal ik gedurende mijn veldwerk wekelijks op mijn weblog verslag doen van mijn belevenissen. Hopelijk biedt mijn blog een interessant kijkje in de keuken van een promovendus op veldwerk en, daarnaast, bijzondere verhalen over het wonen en werken in een conflictgebied.

Ik wil jullie graag aanmoedigen te reageren op mijn stukjes, maar eerst, voor nu, alvast heel erg bedanken voor de aandacht.
Martijn Dekker
m.dekker@fsw.vu.nl

1-12-08

Lijn 7, 10, 4 en 25 (Frederiksplein)

Schuin oversteken. Schuin oversteken.

Al zo vaak herhaald, al zo vaak toegepast.

Maar vandaag was anders. Vandaag zat ik met mijn hoofd in de wolken en mijn fiets in de trambaan.