In de kleine drie maanden die ik nu in Jeruzalem heb gewoond, heb ik veel gezien dat vrede tussen de Israëliërs en Palestijnen aanzienlijk bemoeilijkt. Zoals de voortdurende uitbreiding van Joodse nederzettingen in Oost-Jeruzalem en de West Bank. Of de voortdurende verdeeldheid in de Palestijnse gelederen. Maar gelukkig komen er genoeg buitenlanders naar de regio om een handje te helpen.
Het huis van Ibrahim is niet alleen een toevluchtsoord voor geloofsfanatici, maar ook voor vredesduiven van zeer diverse pluimage. Met de meest bijzondere plannen komen ze hier om eindelijk vrede te bewerkstelligen, iets dat al 60 jaar niet voor elkaar gekregen is. De initatieven die ik de laatste weken heb aangehoord variëren van klein tot groot, van pragmatisch tot idealistisch en van serieus tot absurd. De iniatitiefnemers zijn zonder uitzondering bloedserieus en volkomen overtuigd van de belangrijke bijdrage die hun plan gaat bijdragen aan vrede, maar de meeste ideeën behoren mijns inziens toch tot de categorie 'absurd'.
Nu hoorde ik mezelf eergisteren zeggen dat een vredesinitiatief helemaal niet groot hoeft te zijn om betekenis te hebben. Of dat het tot een doorbraak hoeft te leiden. Vrede in het Midden-Oosten zal altijd door een combinatie van factoren bereikt worden en ieder initiatief dat een beetje bijdraagt aan vrede is goed. Maar dat neemt niet weg dat ik toch mijn vraagtekens zet bij het nut van veel van de plannen. Aan de goede bedoelingen van de vredesstichters twijfel ik niet, maar hun invalshoek is soms zo vreemd dat ik me sterk afvraag of ze niet enigszins buiten de realiteit staan, en of het dus alle moeite wel waard is. Hieronder een korte bloemlezing, bestaande uit drie iniatieven die ik de laatste twee weken heb gehoord.
Het eerste voorstel is van Dr. Ellen Rosser en bestaat al sinds 1992. Van de drie iniatieven die ik hier noem, is dit het best ontwikkelde. In de afgelopen jaren heeft ze al de goedkeuring van belangrijke betrokkenen gekregen, waaronder de Islamitsche geestlijk leider (Moeftie) van Jeruzalem, oud Hamasleider Sheikh Yassin, premier Olmert, de PLO, en diverse invloedrijke rabbijnen.
Het is geen alomvattend vredesvoorstel, maar beslaat alleen Jeruzalem - zonder meer een van de meest heikele punten waarover de Israëliërs en Palestijnen het eens moeten worden. Bovendien, omdat het zo'n belangrijke stad is voor drie wereldgodsdiensten, en dus honderden miljoenen gelovigen, is het voor de hele wereld van groot belang dat Jeruzalem een oase van vrede wordt.
Dr. Ellen, voormalig professor Engelse Literatuur, verblijft nu zo'n twee weken in het huis met haar goede vriend David en een klein hondje. Het is een apart stel. David is zo rond de zeventig, praktisch kaal, maar met een soort knot op zijn hoofd waar een lange dreadlock staart uitsteekt. Met zijn baard, magere lijf, kleurrijke kleding en zijn hondje dat nieuwsgierig haar koppie uit zijn rugtas omhoog steekt, is David een bijzondere verschijning. Ellen ziet er daarentegen heel ingetogen uit. We noemen haar Sister Ellen, omdat ze gekleed gaat als een non. Bovendien zijn er al diverse felle discussies aan de eettafel geweest, waarbij ze fel de Christelijke normen en waarden verdedigt. Seks voor of buiten het huwelijk, scheiden, drugs, alcohol, vlees, zuivel, het is allemaal een groot gevaar voor onze samenleving. Gelukkig lacht ze nog wel vriendelijk naar me, maar als ik haar denkbeelden op mezelf projecteer, dan ben ik met mijn levensstijl -ongehuwd samenwonend, bierliefhebber, carnivoor, groot fan van alle soorten ijs en pap- praktisch de duivel.
Maar goed, Sister Ellen heeft een plan. Kort samengevat, wil ze Jeruzalem teruggeven aan God.
Enigszins naïef vroeg ik me hardop af of de hele wereld, inclusief Jeruzalem, niet al van God was, aangezien hij alles geschapen heeft. Dus wat valt er terug te geven? Maar dit was, blijkens haar reactie, een beetje een domme vraag. Ibrahims eerste reactie was "Hoe gaat ie daarvoor betalen dan? Gaat ie een cheque uitschrijven? En hoe wordt dat geld dan verdeeld? De Joden willen vast het meest en daar kunnen de Christenen dan weer niet voor onder doen. En dan zijn wij de Moslims er nog." Hoewel ik smakelijk moest lachen om Ibrahim, was Ellen minder geamuseerd. Het werd geen gezellige discussie aan de eettafel.
Volgens Ellens plan wordt Jeruzalem niet aan God zelf teruggegeven, maar aan zijn afgevaardigden hier op aarde. Het is de bedoeling dat Jeruzalem, net als Vaticaanstad, een zelfstandig opererende stadstaat wordt, geregeerd door een raad van afgevaardigden van de drie Abrahimitische religies. Deze zogenaamde "Judeo-Christelijk-Islamitische Raad" wijst een bestuurder (president) aan en deze persoon moet met de raad overleggen over alle, zich aandienende beleidskwesties; belastingen, bouwprojecten, bestedingen, onderwijs, enz.
De Knesset -het Israëlische parlement- blijft gewoon gevestigd in Jeruzalem en zal daar dus geld voor moeten afdragen. Verder zal het Palestijnse parlement ook gehuisvest worden in Jeruzalem en een gelijke behandeling als de Knesset krijgen.
De raad zal besluiten nemen om de vrede in de stad te handhaven, bijvoorbeeld door middel van een algeheel wapenverbod. Verder zullen speciale teams prostitutie, obsceniteiten en immoreel gedrag bestrijden en zal er een poging gedaan worden om zedige en bescheiden kleding in de stad af te dwingen.
Hoewel ze blijkbaar de steun van veel mensen krijgt, twijfel ik ernstig aan de haalbaarheid van het plan. Sterker nog, ik twijfel aan de wenselijkheid ervan. Zomaar wat vragen die ik heb: "Hoe gaan drie religies zonder ruzie één leider aanwijzen?", "Hoe zit het met alle niet-gelovigen in Jeruzalem, wat vinden zij van de nieuwe leefregels?", "Dit is in feite een theocratie, hoe gaan de gelovige machthebbers om met andersdenkenden?", "Is geloof niet juist een belangrijke aanleiding voor al het geweld in de regio?"
Kort gezegd, ik denk (en hoop) niet dat Sister Ellens plan gaat werken.
Een ander plan werd gepresenteerd door twee Nederlanders* die afgelopen week op bezoek kwamen. Ze waren hier om hun "Hug of Jerusalem" te promoten. Het is de bedoeling dat ergens in juni een grote kring van mensen, hand in hand, rondom de oude stad van Jeruzalem gevormd wordt, als een teken van verbondenheid. Volgens het plan zal tussen iedere Israëliër en Palestijn een buitenlander staan, de verbindende link.
Daarnaast is het vooral de bedoeling dat er veel vrouwen komen, want zij moeten uiteindelijk de oplossing brengen. Het Midden-Oostenconflict wordt nu namelijk gekenmerkt door mannelijke energie, en een tekort aan de vrouwelijke variant ervan. Noem me een post-feminist, maar ik vond dit nogal kort door de bocht en vroeg me af in hoeverre de Nederlanders bekend waren met de lokale culturele gebruiken.
Ik waagde het dus hun opmerking ter discussie te stellen, want naar mijn mening spelen vrouwen in zowel de Israëlische als de Palestijnse samenleving, zeker in vergelijking met de omringende landen, een hele belangrijke rol. Een rol, bovendien, die heel breed erkend wordt.
Gelukkig kreeg ik wel gelijk, maar ik had het concept "energie" verkeerd begrepen. Het gaat er namelijk om dat aggressie, arrogantie, starheid en eer de boventoon voeren in de vredesonderhandelingen. Dat is blijkbaar typisch mannelijke energie. Om een prettiger klimaat te creëren moet deze aangevuld worden met vrouwelijke energetische stromen, zoals begrip, liefde, geduld. Het moge duidelijk zijn, ik vind dit echt grote onzin, discriminatie zelfs. Deze "vormen van energie" zijn aanwezig in alle mensen. Soms in meerdere, soms in mindere mate, maar je kan dit natuurlijk niet aan een geslacht koppelen.
Het plan zelf, het vormen van een menselijke keten, is natuurlijk leuk bedacht. En als ik naar de foto's van de twee voorgaande edities kijk, dan ziet het er zeker gezellig en inspirerend uit. Ik twijfel dus absoluut niet aan de goede bedoelingen, maar als twee Nederlanders naar Israël komen om vrede proberen te bereiken door een gezellige happening met zang, dans en elkaars handen vasthouden, dan komt dat een beetje naïef op mij over. Maar goed, dat is nog geen probleem. Als je echter tegelijkertijd even komt vertellen waar het de Israëlische en Palestijnse samenlevingen aan ontbreekt, en hoe mensen het beter kunnen doen, dan krijgt het een nogal belerende, paternalistische bijklank. En daar krijg ik een beetje jeuk van.
Het leukste project heb ik voor het laatst bewaard. Enkele dagen geleden arriveerden er 5 mensen, afkomstig uit Spanje, Nederland en, zo vermoed ik, Indonesië, een hele stapel koffers en tassen meezeulend. Later die middag raakte ik aan de praat met de Nederlander van het stel, Henk. Hij vertelde me dat ze met hun groep uit Spanje kwamen en dat ze rondreisden om te praten over eten. Waarschijnlijk keek ik lichtelijk verbaasd, want Henk begon me gelijk uit te leggen wat bij bedoelde. Ik heb mijn best gedaan om mijn gezicht in de plooi te houden, terwijl ik met stijgende verbazing naar zijn verhaal luisterde. Wisten jullie dat we door een complot van de Katholieke kerk, al sinds de Inquisitie voedsel eten dat niet goed voor ons is? Zo aten we voor die tijd voornamelijk granen, maar zijn we later overgegaan op de aardappel. En aangezien de aardappel 's nachts groeit, en net als bijvoorbeeld de paprika en de tomaat lid is van de familie van nachtschade groenten, eten we in feite voedsel dat helemaal niet bedoeld is voor ons. Want leven wij niet overdag? Klinkt logisch. Verder eten we geraffineerde suikers, allerlei chemische middelen en is ons ritme door ontelbare vormen van gemaksvoedsel en bijbehorende eetmomenten in de war geraakt. En, niet onbelangrijk, we zijn onze link met de lokale natuur kwijtgeraakt door van alles te importeren en exporteren en ons bovendien niet meer aan seizoensgroenten en -fruit te houden.
Een van de groepsleden, Roy, is de goeroe van het stel. Hij kan, zo is mij verteld, dagenlang vertellen over zijn visies en kan uitleggen hoe we veel gezonder kunnen eten. Ik zag hem later die avond bij wijze van avondeten een biologische rijstewafel in een jamachtige substantie dopen en dacht, "ik zou een moord doen voor een bak met Ben&Jerry's ijs."
Het mooie aan het hele verhaal is de link met het Midden-Oostenconflict. Die is er namelijk niet. Nou ja, in zekere zin wel, want zoals Henk me al uitlegde, als je goed voedsel eet ben je van binnen beter in balans en dus beter in staat om een conflict op te lossen. Geweldig bedacht natuurlijk, en volkomen logisch dat ze deze booschap op diverse workshops in de regio willen verkondigen. Echter, de genoemde link is iets te algemeen, dus een paar avonden geleden hoorde ik ze druk bezig met het vinden van een mooie symbolische boodschap om aan hun presentatie toe te voegen. Onder instemmend gemompel van de rest van de groep, orakelde Goeroe Roy wat over de poorten van de Oude Stad en over het openen van de ene laatste poort en...op dat moment haakte ik af.
Ik schudde mijn hoofd, deed mijn oordopjes in en richtte me weer op mijn laptopscherm, waar de film "Superbad" speelde. Een hilarische en volkomen onrealistische humorfilm, maar inhoudelijk toch net even wat sterker dan de conversaties buiten mijn slaapkamer.
* Het ging om een man en een vrouw. Een foto van de man, Rob, mag niet achterwege blijven => klik hier. Probeer je even de blikken van de Palestijnen voor te stellen toen ze dit wandelend kunstwerk langs zagen lopen.
Laatste reacties