Student weblog - Vrije Universiteit Amsterdam

Baring the Roots

Finally we were granted a break at school. Though first year is not over just yet, due to a probable re-sit on August 20^th , the break is effective nonetheless. Those two courses I failed will simply be passed in the 4^th term, …next year I’m gonna be a lot more serious about it anyway, of course! (…as usual) As for now I’ve pretty much been working, working out, enjoyed Amsterdam’s summer sun on the basketball court, picked up reading “The Kite Runner” again, which I haven’t turned a page in for weeks, and visited a close friend in cologne.

Additionally, in the beginning of the year I decided that this summer I would trace back my roots of origin. Not that I was going to spend the summer in Denmark and visit my granny like I used to do every summer until I was about 15, but rather I felt like I had to visit my father in Ghana this year, who I haven’t seen in four years and change by now…so I went.

Ghana, formerly Gold Coast, is a fairly small democratic republic in West-Africa bordering to the Golf of Guinea with roughly 21 million inhabitants. Being the first African country to detach itself from the British colonial rule, Ghanaians are very proud of their history and their origin although it has been “brand marked” by over 300 years of slave trade starting in the late 15^th century .  Ghana has a vast amount of commodities such as gold, lead, bauxite, copper, diamonds, oil, gas etc. , some of which are still waiting to be mined, due to a lack of investment. Obviously gold and diamonds are amongst those as Ghana is the second largest gold exporting country in the world. Recently, also oil fields where found off shore by Americans and will be tabbed on starting towards the end of 2010. Officially President Obama’s recent visit to Ghana, and which was his first visit to Africa as President, was to emphasize Ghana’s progress after the British occupation in terms of being one of the two countries in Africa which successfully have adopted democratic values into their society and should be an example to the other African nations. Obama did not word it like that, since there are also many other “democratic republics” or simply “democracies” in Africa, but we all know that apart from South Africa those nations are more likely to be ruled by (often military) dictatorship, where elections are unjust and presidents remain in office for decades. So knowing that the US has a major stake in the upcoming oil and gas production in Ghana and is also looking for other investments in natural resources, it becomes obvious hat behind the scenes of his visit, Brack Obama did not solely have Ghana’s political progress in mind when landing at Kotoka International Airport in Accra. I hope that oil, which is supposed to be a gift for a country, does not become a curse for Ghana, as it has become for Nigeria…but that, I suppose, is in the hands of Ghana’s newly elected President Atta Mills. (May God bless his decision making!)  As in many non-post-industrialized countries, for Ghana agriculture is still one of the major industries to contribute to Ghana’s gross national product. Sugar cane, coffee, tea, cauchuck, but most importantly cocoa, of which Ghana is the world’s single most producing nation, are the most important agricultural products for export throughout the world. Recently products such as tobacco, pineapple, bananas and palm oil have also been taken a shot at. Nonetheless, the majority of farmers are subsistence cultivators, who only produce for their families.

 

Accra, Ghana’s capital and largest city is where I resided. My father has an apartment in a ‘hood called Asylum Down, near by the city center. The first time I visited Ghana I was thirteen years old, so now at the age of 21 I was expecting totally different experience…and so it turned out to be!

Bijna vakantie..

Mijn huidige veldwerkperiode zit er bijna op. Komend weekend heb ik echter eerst nog twee interviews. Zondag ontmoet ik een generaal die de leiding heeft over de politie in het Hebron district. Hij zal me hoogstwaarschijnlijk vertellen dat het zoveel veiliger is geworden in de regio en dat de politie alles onder controle heeft. Maar ik hoop vooral dat ik hem daarnaast een reactie kan ontlokken over de aantijgingen van verschillende mensenrechtenactivisten, die de West Bank een politiestaat noemen waar verschillende vrijheden ernstig beperkt worden. Zeker die van Hamasleden.
Maandag ontmoet ik in Ramallah een columniste en onderzoekster die voor de bekende Palestijnse organisatie Miftah schrijft. Ik ben erg benieuwd naar haar mening over de politieke ontwikkelingen van de laatste tijd.

Na dat interview is het eventjes gedaan met mijn onderzoek en ga ik voor een tijdje lekker van vakantie genieten.
Allereerst komen volgende week mijn ouders voor een week op bezoek. Heel erg leuk dat ik ze kan laten zien waar ik nou al die maanden mee bezig ben geweest. In de zes dagen die ze hier zijn probeer ik ze zoveel mogelijk van het Heilige Land te laten zien. Natuurlijk de plekken in de Palestijnse gebieden waar ik tot nu toe verbleef -Oost-Jeruzalem, Betlehem, Ramallah, Hebron- maar ook meer toeristische plekken in Israël als West-Jeruzalem, Tel Aviv en de Dode Zee. Het belooft een drukke, maar leuke week te worden.

Op 13 augustus vlieg ik al weer naar huis, maar mijn verblijf in Nederland is van zeer korte duur. Op de 15e vertrek ik wederom naar het buitenland: 10 dagen lekker genieten in Italië met mijn wederhelft Eva. Ik heb er nu al zin in!
De afgelopen twee maanden waren interessant, leuk, indrukwekkend, en vooral ook erg nuttig voor mijn onderzoek. Het is kortom een geweldige tijd geweest. Maar goed, ik heb ook wel erg zin om op vakantie te gaan en weer thuis te komen.

Voor nu is dit het laatste stukje tijdens mijn onderzoeksperiode. Misschien dat ik de komende week nog een berichtje plaats, maar het fijne van vakantie is dat je geen afspraken hoeft te maken. We zien dus wel wat er gebeurt.

In ieder geval heel erg bedankt voor het volgen van mijn belevenissen alhier. Mijn volgende veldwerkperiode staat voorlopig voor het begin van volgend jaar gepland, maar als er in de tussentijd wat nieuws over mijn onderzoek te melden valt, dan zal ik dat direct op deze site melden.

Tot de volgende keer!

Ma' as-Salameh
Martijn

Klein leed

Naast alle vreselijke verhalen over geweld, vernietigde boomgaarden en huizen die met de grond gelijk gemaakt worden, is er ook het alledaagse leed dat het leven in bezet gebied met zich meebrengt. Er zijn talloze voorbeelden. Ik zou iets kunnen schrijven over het schrijnende watergebrek, waardoor Hebron wekenlang zonder stromend water heeft gezeten. Israël beheert verreweg het grootste deel van de waterreservoirs onder de West Bank, en doordat de nederzettingen, met hun groene gazonnetjes, een hogere prioriteit hebben dan de Palestijnen, waren de inwoners van Hebron de afgelopen vijf weken aangewezen op speciaal aan te schaffen watertanks. Uit de kraan kwam niks. Toen er vorige week eindelijk weer wel stromend water uit de kraan kwam, zag je direct overal mensen hun ramen en trappenhuizen schoonmaken. Dat kon geen kwaad na alle stoffigheid die vanuit de woestijn deze kant op was geblazen.
Maar goed, ik wil een ander voorbeeld van het leven onder bezetting beschrijven. Het is klein leed, minder ingrijpend dan het watertekort. Het lijkt op het eerste gezicht nietszeggend, maar de verregaande Israëlische controle over het alledaagse leven maakt Palestijnen behoorlijk het leven zuur.

Mijn vriend Tareq werkt voor de Wereldbank en hij zou graag in het najaar op bezoek gaan bij zijn collega's in de Verenigde Staten. Iets dat voor mij als Nederlander zo geregeld is, kost Tareq veel tijd en een onwaarschijnlijke hoeveelheid aan doorzettingsvermogen. Hoewel het voor hem niet onmogelijk is, wordt er aan alle kanten geprobeerd om het hem zo moeilijk mogelijk te maken.
Het begint met de visumaanvraag. Om deze in te dienen, moest Tareq naar Oost-Jeruzalem, waar het consulaat van de VS gevestigd is. Het was meteen het eerste probleem, want Tareq heeft een West Bank identiteitsbewijs, waardoor het voor hem niet toegestaan is om Jeruzalem te betreden. Hij moet dus een 'permit' aanvragen bij het District-Coördinatie-Kantoor van de Israëlische autoriteiten, zodat hij voor een dag naar Jeruzalem mag.

Nu heeft Tareq het geluk dat zijn persoonlijk bestand "wit" is, zoals hij het zelf noemt. Dat wil zeggen, hij heeft nooit in een Israëlische gevangenis gezeten, in tegenstelling tot ongeveer veertig procent (!) van alle Palestijnse mannen. Tot Tareqs verbazing werd zijn aanvraag voor een 1-daags bezoek aan Jeruzalem echter geweigerd, zonder opgaaf van reden. Ook een tweede poging mislukte. De wanhoop nabij -het zou toch niet al bij de eerste stap mislukken?- zocht hij contact met een Israëlische mensenrechtenorganisatie. Zij benaderden op hun beurt de autoriteiten en, jawel, enige dagen kreeg Tareq alsnog toestemming.

Vol goede moed reisde hij naar Jeruzalem -voor hem al een bijzondere ervaring op zichzelf- waar hij zijn aanvraag voor een visum bij het Amerikaanse consulaat in wilde dienen. Daar kreeg hij de tweede stap in het proces te horen. Voor je een visum krijgt, moet je eerst een bewijs van goed gedrag bij de Israëlische politie aanvragen. Jawel, je leest het goed, een Palestijnse burger moet een verklaring van goed gedrag van de staat Israël aanvragen om naar de VS af te reizen.
Tareq nam de aanvraagpapieren in ontvangst en belde meteen met een gespecialiseerd bureau om het aanvraagformulier in te vullen. Dat formulier was namelijk volledig in het Hebreeuws opgesteld, en die taal is Tareq niet machtig.

Nadat het formulier correct was ingevuld moest het ingeleverd worden bij het dichtstbijzijnde Israëlische politiebureau. In Tareqs geval was dat naast de nederzetting Kiryat Arba gelegen. Op een zondagmorgen, nu twee weken geleden, vergezelde ik Tareq naar het bureau. Nou ja, bureau? Het leek eerder een legerbasis, met de hoge hekken, camera's en betonnen muur. Communicatie met de agenten in het bureau verliep via een telefoon en een intercom die aan de buitenkant van het hek bevestigd waren. Toen we naar de telefoon toe liepen zagen we in een krakkemikkig wachthokje twee oudere mannen zitten. Van een van hen was het rijbewijs ingenomen na het rijden zonder autogordel om. Ze zaten er al sinds half acht en er was nog niemand gekomen om hen te helpen, ondanks meerdere malen bellen. Ik keek op mijn telefoon en zag dat het inmiddels kwart voor twaalf was. Weinig hoopvol dus.

Tareq probeerde de telefoon en hij kreeg zowaar verbinding. Een vrouwenstem vertelde hem dat er iemand naar het hek zou komen om te helpen. Tien minuten later. Tareq belde nogmaals. Wederom geen gehoor.
Na nog eens een stuk of tien keer gebeld te hebben -het was inmiddels veertig minuten later- kwamen er een man en vrouw vanuit de "basis" naar het hek toe gelopen. Tareq vertelde dat hij zijn formulier kwam inleveren maar kreeg te horen dat dat die dag niet kon. "Die formulieren nemen we alleen op maandag in."

Mopperend reden we weer terug naar de stad. Het ging alleen maar om het inleveren van een formuliertje, maar goed, we proberen het gewoon nog een keer. De volgende dag herhaalde het verhaal zich. Toen na een half uur een agent naar beneden kwam, zei hij precies wat Tareq al had voorspeld.

"Een formulier inleveren? Dat kan niet vandaag."

Zucht. "Wanneer dan?"

"Alleen op zondag, om twee uur."

"Maar we waren hier gisteren! Op zondag!"

"Tja, daar kan ik ook niks aan doen. Kom volgende week maar terug."

Zes dagen later stonden we weer voor de poort. Het duurde nu een kwartier en Tareq mocht zowaar naar binnen. Tien minuten later kwam hij breed lachend naar buiten. Het was zowaar gelukt om het formulier in te leveren. Over drie weken zou het resultaat bekend gemaakt worden. Echter, niet aan Tareq. Als het consulaat binnenkort weigert hem een visum te verstrekken, dan heeft de Israëlische politie blijkbaar, om onbekende redenen, besloten om geen verklaring van goed gedrag af te geven. Maar goed, zover is het nog niet, het is nu afwachten. En het verhaal is verre van af.

Als het consulaat nu belt met de mededeling dat hij zijn visum kan afhalen, dan moet Tareq eerst nog toestemming aanvragen om het op te komen halen in Jeruzalem. En als dat gelukt is en hij dan uiteindelijk echt op reis wil, dan vergt het nog behoorlijk wat geduld om bij het vliegveld te komen. Uiteraard mag Tareq niet via het Israëlische Ben Goerion vliegen, dus hij is genoodzaakt via de Jordaanse hoofdstad Amman te reizen.
De brug over de Jordaan, de Allenby-brug, is berucht vanwege het tijdsverlies, omdat je eerst langs een Palestijnse grenspost moet, dan de Israëlische, want zij bepalen wie er de West Bank in- en uitreist, en uiteindelijk moet je natuurlijk nog de Jordaanse grens oversteken.
Maar goed, als je dat allemaal achter de rug hebt, is het nog maar een korte rit naar Amman en is de incheckprocedure een eitje.

Tareq en ik moeten er een beetje om lachen, maar ik zie wel aan hem dat het steekt. Duidelijk de spreekwoordelijke boer met kiespijn. Het hele proces is niet alleen tijdrovend, maar op een bepaalde manier ook vernederend. Het is puur machtsvertoon, subtiel toegepast door middel van bijna ondoordringbare bureaucratie. Kafka zou trots zijn.

Business as usual?

Jamal Maraga runt een souvenirwinkeltje midden in het centrum van de Oude Stad van Hebron. Het is maar een klein zaakje en het assortiment bestaat uit weinig meer dan kleden, jurken en de voor hier zo typische geborduurde kussenslopen en sjaals. Het winkeltje is gevestigd in een stil deel van de stad, waar de meeste winkels gesloten zijn wegens het wegblijven van klanten. Dat er een Israëlische nederzetting letterlijk bovenop het winkeltje gevestigd is, maakt het leven er niet makkelijker op.

De weinige buitenlanders die langskomen hebben meestal haast en lopen snel langs zijn winkeltje. Diegenen die wel geïnteresseerd zijn in wat Palestijnse souvenirs lopen bovendien vaak door naar een klein zaakje verderop. Wat heeft dat winkeltje dat Jamal z'n zaak niet heeft? Vrouwen.
De twee dames die het betreffende winkeltje runnen doen dat namelijk uit naam van een vrouwencoöperatief, waarbij een deel van de omzet naar vrouwen uit de dorpjes rond de stad gaat. Het is echter een publiek geheim dat dit helemaal niet waar is. Ja, de handgemaakte producten worden gekocht bij vrouwen uit de kleinere dorpjes, en zij krijgen daarvoor betaald, maar Jamal koopt dezelfde spullen bij dezelfde vrouwen voor dezelfde prijs. Met andere woorden, de twee dames van het winkeltje weten met het label 'vrouwencoöperatief" op een slimme manier de buitenlanders naar zich toe te lokken. Een samenwerkingsverband van vrouwen is nu eenmaal een sterk marketingverhaal, zeker voor geëmancipeerde Westerse bezoekers. Uiteraard is dit slim, maar de situatie drijft de eigenaars van andere souvenirwinkeltjes -en dat zijn er nogal wat- tot wanhoop, want zij lopen heel veel omzet mis. Ik moet bekennen dat ik meevoel met Jamal, maar aan de andere kant kan ik ook wel begrip en zelfs een klein beetje bewondering opbrengen voor de gewiekstheid van de twee vrouwen. Maar, uiteraard zal ik mijn souvenirs zelf bij Jamal aanschaffen. Dat heb ik beloofd en het lijkt me niet meer dan logisch, want ik maak intussen graag gebruik van Jamals hulp en gastvrijheid.

Eens in de paar dagen bezoek ik hem en zijn vader -van wie het winkeltje oorspronkelijk was- om wat informatie in te winnen en, uiteraard, een kopje koffie en thee te drinken. De vader van Jamal, Hadj Zuher, is misschien wel het meest invloedrijke clanhoofd in Hebron. Hij heeft bemiddeld in tientallen conflicten en ruzies binnen of tussen families, van eenvoudige diefstallen tot moordzaken, en hij is bevriend met de meeste andere clanhoofden in de stad. Het maakt hem voor mij een zeer interessant man. Een telefoontje van hem is namelijk genoeg om een afspraak voor mij te regelen, terwijl de meeste clanhoofden niet zo gemakkelijk te bereiken zijn, zeker niet voor buitenstaanders.

Vanmiddag was ik speciaal op verzoek van Jamal naar de Oude Stad gekomen. Niet voor informatie, maar om getuige te zijn van een bijzonder, terugkerend evenement. Iedere zaterdag organiseert een Joods-Orthodoxe organisatie een rondleiding voor Orthdoxe Israëliers en buitenlanders, dwars door het Palestijnse deel van de Oude Stad, en dat wil nog wel eens voor problemen zorgen. Winkeleigenaars en andere toevallig aanwezigen (ook buitenlanders) worden uitgescholden en soms ontstaat er een opstootje waarbij er heen-en-weer geduwd wordt. De Palestijnen delven altijd het onderspit, want de Israëlische soldaten -die in groten getale aanwezig zijn- zorgen er wel voor dat de Joodse toeristen niets overkomt. Jamal had me gevraagd of ik wat foto's voor hem kon maken, wat ik natuurlijk wilde doen.

Terwijl ik in het winkeltje zat te wachten, fietsten kinderen rondjes door de Oude Stad om te kijken of de Israëlische groep al aan de tocht was begonnen. Toen het sein uiteindelijk kwam, haastte ik me naar de plek waar ze het laatst gesignaleerd waren.

De groep bestond uit zo'n zestig mensen, begeleid door 15 Israëlische soldaten.

De totale rondleiding van de groep duurde ongeveer een half uurtje. De sfeer was licht gespannen, maar er vonden geen incidenten plaats. Enkele jongeren uit de groep, uit Californië, probeerden een discussie met mij en enkele buitenlanders van de Monitoring Group aan te gaan, maar het werd al snel duidelijk dat we er niet uit zouden komen. "Waarom staan jullie aan de kant van die Arabieren?" "De Arabieren misbruiken jullie alleen maar. Ze haten alle mensen uit het Westen." en, de beste vond ikzelf, "Jullie zijn nog erger dan de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog."
Tot zover de discussie.

Iedereen moet wijken voor de groep, ook kinderen en ouderen.

Na de rondleiding ging de groep via een voor Palestijnen afgesloten poort richting de nederzettingen, waarna de rust wederkeerde in de Oude Stad.

Op de weg terug besloot ik langs de nederzettingen te lopen om te kijken of de groep zich daar nog steeds bevond. Dat had ik beter niet kunnen doen, want een aantal mensen herkende me en wierp me boze blikken toe. Toen ik langs een bankje met een aantal achtergebleven jongeren uit de groep liep, begonnen ze te wijzen. "Nazi! Nazi!" klonk het en de jongens spuugden naar me. Gelukkig misten ze, maar ik nam geen risico en liep snel door naar het checkpoint om het Palestijnse deel van Hebron weer binnen te gaan.

Een ding werd weer eens duidelijk, aan welke kant je ook staat, met sommige mensen valt gewoonweg niet te praten.

Politiek geweld en intimidatie

Enkele weken geleden berichtten de media over de dood van een opgepakte verdachte in een detentiecentrum van de Palestijnse inlichtingendienst in Hebron. Het ging om de 33-jarige Haytham Amr, werkzaam als verpleger in een lokaal ziekenhuis, en hoewel hij niet van een misdaad beschuldigd was, had hij waarschijnlijk banden met Hamas. Er bestaan verschillende meningen over de toedracht van het dodelijke ongeluk en dat is kenmerkend voor de gespannen sfeer in de Palestijnse Gebieden.

Toen ik een paar dagen terug de voorlichter van de politiechef in Hebron vroeg om zijn versie van het verhaal, kreeg ik de officiële lezing. Die luidt als volgt: nadat zijn ondervragers voor korte tijd de cel verlieten, probeerde Haytham te vluchten, maar tijdens zijn vluchtpoging viel hij uit het raam. De val van de derde verdieping kostte hem het leven.

Een groot deel van de Palestijnse bevolking gelooft niks van dit verhaal. Ook medewerkers van verschillende onafhankelijke Palestijnse mensenrechtenorganisaties spreken het verhaal tegen. Volgens hen is Haytham doodgemarteld tijdens de ondervraging. Ooggetuigen hebben verklaard dat het lichaam van Haytham duidelijke kenmerken van martelingen vertoonden, waaronder grote bloeduitstortingen in zijn gezicht, en wonden op zijn billen en benen. De dood van Haytham is helaas geen uitzondering. Hij is de derde man die onder verdachte omstandigheden het leven laat tijdens een ondervraging door de inlichtingendiensten op de West Bank. En vele tientallen opgepakte mannen, bijna allemaal Hamasleden, hebben klachten over martelingen en misdragingen van agenten ingediend.

Enkele dagen geleden besprak ik deze zaken met Islam Tamimi van mensenrechtenorganisatie PICCR. Hij beschikte over foto's en getuigenissen waar ik, volgens zijn zeggen, nachten van wakker zou liggen. Van geëlektrocuteerde geslachtsdelen tot gebroken ledematen tot psychologische oorlogsvoering als het bedreigen van familieleden; het gaat er weinig zachtzinnig aan toe in de cellen van de verschillende detentiecentra in de West Bank.
Door het politieke geweld is er een gespannen sfeer ontstaan. Mensenrechtenactivist Bassem Eid is zeer kritisch over de situatie. Nadat ik een interessante column in de Jerusalem Post van zijn hand had gelezen, had ik hem gevraagd om een interview. Ik ontmoette hem afgelopen week in Jeruzalem. Volgens Bassem is de West Bank veranderd in een politiestaat en doen de PA veiligheidsdiensten niet onder voor de Oost-Duitse Stasi.

Sinds juni 2007, toen Hamas op gewelddadige wijze de macht overnam in Gaza, vindt er in beide Palestijnse gebieden een vergelijkbaar proces van onderdrukking en intimidatie plaats. In Gaza tegen Fatah leden, in de West Bank tegen Hamas. Wat echter opvallend is, is dat de internationale gemeenschap schande spreekt van de handelswijze van Hamas, maar zich minder kritisch uitlaat over de -door Fatah gedomineerde- Palestijnse Autoriteit (PA) in de West Bank. Uiteraard worden er wel kritische uitspraken gedaan, maar desondanks blijven de Europese Unie, de VS, Egypte, Jordanië en Israël zonder noemenswaardige tegengeluiden het PA veiligheidsapparaat versterken, trainen, en van wapens voorzien. De interne machtsverhoudingen in de West Bank worden door deze eenzijdige steun steeds schever, en het geweld tegen tegenstanders van Fatah neemt continu toe.

Uiteraard zijn de eerder genoemde landen op de hoogte van het politieke geweld en van de intimidatie van (potentiële) tegenstanders van de huidige machthebbers. Maar aangezien men graag een eind ziet komen aan de invloed van Hamas in de Palestijnse samenleving, lijkt het erop dat men deze ontwikkelingen willens en wetens steunt. Bassem Eid claimt dan ook dat de huidige versterkingen van het Palestijnse veiligheidsapparaat, bedacht en gecoördineerd door de Amerikaanse generaal Keith Dayton, vooral als tegenwicht tegen Hamas bedoeld zijn. Mocht er net als in Gaza in 2007 een interne machtsstrijd tussen de politieke facties in de West Bank ontstaan, dan mag Fatah het deze keer niet verliezen. Een duidelijk staaltje machtspolitiek.

Hoewel ik denk dat Bassem tot op zekere hoogte gelijk heeft, ben ik ook geneigd te zeggen dat de huidige herstructurering en versterking van de veiligheidsdiensten ingegeven is door een zekere naïviteit. In het Westen zijn we gewend aan een sterk en neutraal veiligheidsapparaat. Als je het slachtoffer van een misdaad bent, dan ga je naar de politie. Echter, in een samenleving die al tientallen jaren onder bezetting en geweld gebukt gaat, is dit minder vanzelfsprekend. Tot enkele jaren geleden was je veiligheid gekoppeld aan je clan of je politieke groepering; veiligheid op nationaal niveau bestond niet.
Het probleem is als volgt: zolang de huidige nationale diensten blijven handelen volgens de mores van hun clan of partij, zal het er nooit veiliger op worden. Integendeel, zolang agenten en militairen hun machtspositie misbruiken om mensen uit hun eigen kring te bevoordelen, zal politiek geweld aan de orde van de dag blijven.

De huidige situatie, hoe vreselijk die ook is, is razend interessant voor mijn onderzoek. Maar het wantrouwen en de angst bemoeilijken mijn onderzoek wel. Er zijn maar weinig mensen die over politiek willen praten. Vanmorgen ondervond ik dat weer, hoewel ik er deze keer een gunstige draai aan kon geven.
Drie weken geleden was het groot nieuws dat Israël na drie jaar de voorzitter van het Palestijnse parlement, en vooraanstaand Hamaslid, Aziz Dweik vrijliet. Toen ik hem vanmorgen thuis opbelde en vroeg of ik hem mocht interviewen over de situatie van Hamas in de West Bank, hield hij de boot af. "Ik ben voorzitter van het parlement en hoor tussen de partijen in te staan. Ik kan dus niks over Hamas zeggen." Ik dacht even na en vroeg hem of het dan niet mogelijk was om hem te interviewen in zijn rol als parlementsvoorzitter. Hij grinnikte en zei toen dat dat geen probleem zou zijn.
Hoewel ik er niet vanuit ging dat het zou lukken, hoopte ik toch wat politiek getinte vragen over Hamas te stellen.

Twee uur later zat ik bij Dr. Aziz thuis. Ik had geluk, want de afgelopen weken waren er letterlijk duizenden mensen langs gekomen om hem te feliciteren met zijn vrijlating, maar deze middag had hij vrij gehouden. Nou ja, tot ik belde, dus. We hadden een lang en prettig gesprek, maar ik wist niet veel pikante opmerkingen aan hem te ontlokken. Dat was op zich ook niet vreemd, want de man kwam net uit de gevangenis en kon een aantal dingen gewoonweg niet bevestigen. Toen ik een duidelijke voorzet gaf, kon hij weinig meer zeggen dan dat hij wel vaag iets had gehoord van vrienden en familie, maar dat hij de misdragingen van de Palestijnse politie nog niet met eigen ogen had aanschouwd.

Daarnaast was het duidelijk dat Dr. Aziz vermoeid was. Hij had het gehad met de politieke strijd tussen Fatah en Hamas. "Ik ben een wetenschapper, net als jij*, en daar ligt mijn hart. Zodra we eenheid tussen Fatah en Hamas bereikt hebben stop ik ermee. Direct."
Ik was enigszins verbaasd door deze ontboezeming, want door velen wordt Dr. Aziz beschouwd als de belangrijkste Hamasleider van de West Bank en een toekomstige** president namens Hamas. "Tja, Haniyeh en Meshaal*** zijn ook erg boos op me. Toen ik ervoor koos om een middenpositie in te nemen en niet de kant van Hamas te kiezen, waren ze zeer verbaasd en geïrriteerd. Maar het is maar voor even. Zodra de eenheid er is, houdt het op voor mij. Dan begin ik een nieuw hoofdstuk in mijn leven."

Ik moet bekennen dat ik erg onder de indruk was van het gesprek. Niet alleen door het enthousiasme waarmee deze 61-jarige een nieuwe carrièrestap wilde maken, maar ook door de gematigdheid van zijn woorden. Dat was 17 jaar geleden wel anders. Toen streed hij voor een Palestina dat tussen de Jordaan en de Middellandse Zee lag, tegen de aanwezigheid van de staat Israël. Samen met 450 Hamas- en Islamic Jihadleden werd hij destijds door de Israëlische regering zelfs gedeporteerd naar Libanon. Ik kon het dan ook niet nalaten om hierover door te vragen. "Heeft u niet een ontzettende draai gemaakt ten opzichte van vroeger?"
Lachend bevestigde hij dat dit inderdaad zo was. "Ik ben nu pragmatisch. Dat inzicht is met de jaren gekomen. Het heeft geen zin om onoverbrugbare standpunten in te nemen. Ik wil alleen wat het beste is voor mijn mensen."
De toekomst zal het uitwijzen, maar op dat moment geloofde ik hem.

Ons gesprek eindigt hoopvol. Dr. Aziz slaat zijn ogen ten hemel en zegt, "Ja, ik heb goede hoop dat ik mijn politieke carrière over twee of drie maanden definitief kan afsluiten."
"Dat betekent dus dat de eenheid tussen Fatah en Hamas een feit zou zijn?" vraag ik. "En daarmee zou dan ook het onderlinge politieke geweld in Gaza en de West Bank verminderen?" voeg ik daar aan toe.

Het antwoord is eenvoudig en had ik eigenlijk ook wel kunnen voorspellen.

"Inshallah."

*   Dat zei hij echt. Ik beschouwde het een compliment van iemand die 3 Masters heeft en 1 PhD.
**  Wat overigens interessant is, is dat veel Hamasleden Dr. Aziz als de huidige Palestijnse president beschouwen. Hoewel de termijn van President Abbas officieel op 9 januari 2009 afliep, is hij, in samenspraak met de internationale gemeenschap, nog niet afgetreden. Hamas dreigde het presidentschap van Abbas niet meer te erkennen vanaf 9 januari en sinds die dag is Dr. Aziz voor veel Hamasleden in Gaza dus de rechtmatige president.
*** Ismail Haniyeh (Gaza) en Khaled Meshaal (Damascus) zijn samen met Mahmoud Zahar (Gaza) de belangrijkste leiders van Hamas.

De bruiloft

"Yallah, Martin!" De DJ schreeuwt mijn naam in de microfoon. Hoewel hij slechts met moeite boven de harde muziek uitkomt, reageert het pubiek direct. Handen gaan de lucht in, er klinkt gejuich, en de kring van dansende en zwetende mannen sluit me verder in. Met lachende gezichten sporen de mannen me aan om meer met mijn heupen te bewegen.

Is het een droom? Of, beter gezegd, een nachtmerrie? Ik waag me zelden op de dansvloer en zelfs dan slechts in een vlaag van (door alcohol veroorzaakte) verstandsverbijstering. Ik knipper met mijn ogen en kom tot de conclusie dat het allemaal echt is. Keiharde muziek, lichten, een massa dansende en klappende mensen en ik als middelpunt. Als de John Travolta van het Midden-Oosten. Nou ja, zoiets.
Ik had het echt geprobeerd, geloof me, maar als enige buitenlandse gast op de bruiloft kon ik de uitnodiging voor de dansvloer gewoonweg niet weigeren. Het werd niet met zoveel woorden gezegd, maar de non-verbale communicatie (lees: duwen, trekken, gebaren) was ondubbelzinnig.

Een uur eerder zat ik nog kalm op een stoel met een kopje koffie en een mierzoet stukje notenreep in mijn handen. Ik bevond me in een soort partycentrum. De zaal was niet bijzonder aangekleed, maar de ruimte waar de bruidegom de felicitaties van de familie in ontvangst nam, was vooral groot. En dat was nodig. In een tijdspanne van enkele uren waren ongeveer 2500 (!) broers, zussen, ooms, tantes, neefjes en nichtjes -aangetrouwd of niet- langsgekomen om te feliciteren, een kopje koffie te drinken en weer te vertrekken. De volgende dag zou dezelfde groep van 2500 getrakteerd worden op een diner. Het is niet voor niets dat mensen in Hebron zeggen dat je je hele leven spaart voor je bruiloft. Het kost ongelofelijk veel geld, maar ja, in een maatschappij waar sex voor het huwelijk iets meer taboe is dan in Nederland, zijn veel jongemannen maar wat graag bereid om te investeren.

Na de koffie ging ik met Hamzeh en Mamoun op weg naar het "vervolgfeestje". We zaten in de cabine van Mamouns kleine vrachtwagen en ik vroeg Hamzeh naar zijn mening over de grootte en kosten van bruiloften. Hij vertelde me dat hij eigenlijk niet wil trouwen in Hebron. Niet alleen vanwege de hoge kosten, maar ook vanwege de rol die de familie bij het uitkiezen van een geschikte bruid speelt. Jongeren krijgen hier niet de kans om uitgebreid met elkaar kennis te maken voordat ze (eventueel) in het huwelijksbootje stappen, maar als er al sprake van is dat bruid en bruidegom elkaar van tevoren redelijk hebben leren kennen, dan is dat maar kort geweest.

Intiem contact tussen een jongen en een meisje is zeer ongebruikelijk. En dat is hier dus al het geval als je met elkaar staat te praten buiten toegestane plekken als de school of universiteit om. Hamzeh zou het zo fijn vinden om gewoon een meisje tegen te komen, verliefd op haar te worden en dan te trouwen. Maar ja, om dat voor elkaar te krijgen zegt hij genoodzaakt te zijn een buitenlands meisje te zoeken, zodat hij de gebruikelijke tradities kan omzeilen. Trouwen met een buitenlands meisje heeft bovendien als bijkomend voordeel dat er niet zo'n heel groot feest gegeven hoeft te worden. Dat scheelt dus weer geld.

Het "vervolgfeestje" waarnaar we op weg zijn, vindt plaats op een groot terras naast het huis van de bruidegom. Hij heeft zo'n 250 vrienden en familieleden bij hem thuis uitgenodigd voor eten en dansen. Hamzeh heeft me zomaar meegenomen, maar ik blijk van harte welkom. Er is toch eten genoeg. Nadat we met de hele groep lebaniyeh hebben gegeten, een heerlijke naar kaas smakende schotel die in Hebron traditioneel bij huwelijksfeesten wordt genuttigd, gaat de muziek aan en korte tijd later sta ik hand in hand met de bruidegom te dansen. Mijn ietwat houterige dansstijl doet het blijkens de reacties niet eens zo slecht. Nadat ik me twee keer een kwartier op de dansvloer heb gewaagd, vind ik het welletjes. Ik zoek een plekje tussen een groepje jongens, die rechts naast de DJ zitten, pak de slang van een waterpijp aan en kijk tevreden rokend hoe de bruidegom op de schouders wordt genomen en over het terras wordt gedragen.

Het was een grappige avond, maar het blijft een rare gewaarwording dat bij dit soort gelegenheden de mannen en vrouwen gescheiden feest vieren. Nou ja, als man-vrouw relaties zo aan allerlei voorwaarden gebonden zijn, dan is het misschien maar goed ook, want een gemengd feest zou een saaie boel zijn. Toch zou het me niet verbazen als dit op relatief korte termijn gaat veranderen.

Nu verschillende culturen tegenwoordig steeds makkelijker en vaker met elkaar in contact komen, kunnen tradities razendsnel overgenomen worden, met elkaar vermengen, of zelfs volledig verdwijnen. Hoewel je duidelijk verschillen ziet tussen de Palestijnse en Nederlandse samenleving, loopt er natuurlijk geen harde breuklijn tussen beide. Culturen zijn nooit duidelijk afgegrensd. Individuele mensen zullen altijd verschillende culturele tradities in zich verenigen, hun identiteit, en dat geeft soms spanningen, zowel intern (als mensen worstelen met hun identiteit), als extern (als bepaalde tradities niet geaccepteerd worden door iemands omgeving). Hier in de Palestijnse Gebieden is de invloed van de Westerse (pop)cultuur duidelijk merkbaar en zie je hoe mensen op bijzondere manieren verschillende tradities combineren, maar daar dus ook mee worstelen. Hamzeh is een goed voorbeeld.

Ik ben erg benieuwd naar de toekomstige culturele ontwikkelingen in de Palestijnse Gebieden. Ik durf er geen voorspelling over te doen, maar denk wel dat er nog een behoorlijke "strijd" gevoerd gaat worden tussen de meer traditionele culturele gebruiken en ons MTV/Coca-Cola/McDonalds normen-en-waarden-pakket. Het slagveld van die strijd ligt niet alleen midden in de samenleving, maar ook in de hoofden van de vele jongeren hier.